VERSLAGGEVERSCOLUMNin den haag

Waarom de Koninklijke Bibliotheek geen 'foute’ titels zal verwijderen

De Koninklijke Bibliotheek verslikte zich in een solidariteitsverklaring met Black Lives Matter. Deze maand plaatste de KB die op Twitter, met een citaat van de internationale bibliothekenfederatie IFLA: ‘Racism has no place in the society libraries are working to build.

Prompt bleek weer eens hoe overhaaste solidariteitsverklaringen meer kapot kunnen maken dan je lief is, daar hadden ze in de KB iets langer bij stil kunnen staan. Onbegrip en ophef volgden, want zie je wel, hier zouden al boeken verboden worden.

De KB reageerde snel : ‘Wij verwijderen geen boeken uit onze collectie.’

Natuurlijk niet. Wie zoiets suggereerde, begrijpt niets van de rol van de Koninklijke Bibliotheek, sinds 1974 beheerder van het ‘Depot van Nederlandse Publicaties’. Wat betekent dat ze er van ieder boek dat in Nederland verscheen en verschijnt een exemplaar bewaren, of de conservator het nou racistisch, antisemitisch, seksistisch enzovoort vindt of niet.

De omslag van Liefde en haat in de Kampong, waarin Sjef en Kees zich nog meer dan onbekommerd verlustigen.

Er moet nog veel worden ingehaald, in de collectie van voor 1974 zitten gaten. En die zijn, je verwacht het niet, vooral te vinden rond vrouwen en auteurs uit onze voormalige koloniën.

De solidariteitsverklaring pleit dan ook juist voor méér boeken, voor een multiculturele bibliotheek die recht doet aan een multicultureel land en aan alle boeken die daar verschijnen. Ook ‘foute’. Daar is dus niets ‘politiek correct’ aan, gezien de opdracht gewoon álles te bewaren.

En daar waren ze dan ook allang mee bezig. Zie ook het onvolprezen Delpher, waar de collectie kranten en tijdschriften wordt gedigitaliseerd, inclusief alle racistische taal uit het verleden. De KB archiveert zelfs alle websites die in Nederland zijn gemaakt, een helse klus. Toen het weblog GeenStijl de bijbehorende brief met een verzoek om toestemming van de KB kreeg, vermeldden ze het daar onmiddellijk trots op die site (ze waren nu ‘erfgoed’), lacht hoofd collecties Lucinda Jones in de KB.

Tegenover haar Arno Kuipers, collectiespecialist Nederlandse taal en letteren: ‘Als mensen het eervol vinden, dan zeg ik altijd: het ís helemaal geen eer. Wij bewaren gewoon alles, ook Chick en Candy.’

‘We hadden inderdaad beter moeten uitleggen wat we hier doen’, zegt Lucinda.

Arno heeft wat ‘controversiële’ boeken uit het depot klaargelegd. Stalins Beginselen van het Leninisme (Arno: ‘Altijd maar weer Mein Kampf wordt ook zo vervelend’). Het overbekende De tien kleine Nikkertjes, uit 1877. Daarnaast 10 Kleine Negertjes van een eeuw later, progressieve ouders vonden het in 1979 juist vooruitstrevend dat het ándere N-woord niet meer in de titel zat. Zo langzaam ging het, tot voor kort.

Alles keurig bewaard voor iedere belangstellende Nederlander (voor een lidmaatschap van 15 euro per jaar mag u alles komen inzien). En vorig jaar nog deels tentoongesteld in een expositie over ‘foute boeken’, die toen trouwens maar weinig aandacht kreeg.

Op tafel ligt ook Fanny Hill, de beroemde Engelse pornoroman uit 1748. Voor mensen die nu beweren ‘dat we ook niks meer mogen de laatste tijd’: tot in de jaren zestig deed de Nederlandse zedenpolitie nog ijskoud invallen in boekwinkels om dit boek te verwijderen.

Waarna Arno van ónder tafel (‘Nou ja toegegeven, ook wel een beetje voor het effect’) de ‘hele erge’ pulproman Die Grijpende Zwarte Handen tevoorschijn haalt. Op de cover randt een zwarte man een krijsende witte vrouw aan. ‘Gedverdemme’, zegt Arno, ‘maar zoiets moeten we júíst in de collectie hebben, om te beseffen dat dit tot ruim in de jaren zestig, toen iedereen dus steeds linkser werd, nog in ruime oplages onder de toonbank werd verkocht.’

In de jaren zestig nog onder de toonbank – wegens onzedelijkheid, niet het racisme.

Onder de toonbank, omdat het anders in beslag was genomen wegens onzedelijkheid. Niet wegens racisme.

Vergelijkbaar: Liefde en Haat in de Kampong, waarin Sjef en Kees zich nog meer dan onbekommerd aan de inlandse vrouwtjes verlustigen. Een ‘realistische’ roman – codewoord voor erotische lectuur. Nog interessanter als ‘fout’ boek, maar dan anders: Schuim van Goud, in 1935 nog in beslag genomen, maar toen juist omdat het over een serieuze interraciale verhouding tussen een Indo-Europees meisje en een inlandse bediende gaat.

De kelders van de Koninklijke Bibliotheek vormen samen zo een geschreven spiegelbeeld van Nederland door de jaren heen. Steeds preciezer ingevuld, 7 miljoen titels nu, 120 kilometer boekenplank lang. En als het depot vol is? Lucinda: ‘Dan komt er een nieuw archief bij.’

Omdat opvattingen en ophef nooit een eindpunt hebben, hoe graag we dat ook zouden willen. Benieuwd dus waar we over honderd jaar vanaf willen. En goed dat het er dan nog is.

Schuim van goud was in 1935 nog verboden omdat het over een interraciale relatie ging.