CommentaarSander van Walsum

Vrijgevestigd of in loondienst: medisch specialisten zullen moeten inschikken voor jonge collega’s

De varkenscyclus in de geneeskundeopleiding is hoe dan ook moeilijk beheersbaar.

Zo’n vijftig jaar geleden was geneeskunde de eerste academische studie waarbij de instroom door een numerus fixus werd begrensd: een nogal ruwe, en omstreden, methode om vraag en aanbod van artsen op de arbeidsmarkt weer enigszins met elkaar in evenwicht te brengen. Loting heeft plaatsgemaakt voor meer verfijnde selectiemechanismen, maar het oogmerk is hetzelfde gebleven: de beheersing van de varkenscyclus in de geneeskunde-opleiding. Ofwel, voorkomen dat er te veel of te weinig artsen, met name medisch specialisten, worden opgeleid.

In een poging de kosten van de gezondheidszorg – 29 miljard euro in pre-coronajaar 2019 – te beteugelen, heeft voormalig minister van Volksgezondheid Edith Schippers vanaf 2012 welbewust een overaanbod van medisch specialisten gecreëerd. Hun onderlinge concurrentie op de arbeidsmarkt zou tot een daling van de specialistensalarissen leiden, was de verwachting. Dit effect lijkt zich echter niet te hebben voorgedaan. Wel is er een stuwmeer aan (relatief) jonge specialisten ontstaan die hetzij werkloos zijn, hetzij iets anders zijn gaan doen, hetzij hun dure opleiding in het buitenland te gelde maken – drie vormen van kapitaalvernietiging.

Vaak worden de medisch specialistische bedrijven, verbanden van vrij gevestigde specialisten, als boosdoeners aangewezen. Zij zouden immuun zijn voor de sturing van vraag en aanbod omdat ze hun eigen schaarste kunnen organiseren. Om die reden drong Marian Kaljouw, voorzitter van de Nederlandse Zorgautoriteit, er vorig jaar op aan alle specialisten een betrekking in loondienst aan te bieden. Een meerderheid in de Tweede Kamer steunde een motie met dezelfde strekking.

Het is twijfelachtig of met de ontmanteling van de medisch specialistische bedrijven de boventalligheid van specialisten kan worden verholpen (of voorkomen). Van alle medisch specialisten in Nederland werkt zo’n 70 procent nu al in loondienst. Zij werken per saldo niet anders, of kosten-efficiënter, dan hun vrijgevestigde collega’s. Wel zouden de specialisten – of ze nu vrijgevestigd zijn of niet – met relatief kleine offers de toekomst van hun jonge collega’s in Nederland kunnen veiligstellen: door hetzelfde werk door meer mensen te laten verrichten, door in hun praktijk minder te leunen op specialisten-in-opleiding en meer op de ‘jonge klaren’ (degenen die hun opleiding hebben voltooid), en door hun pensionering ietwat te vervroegen. Hun mooie beroep is het waard.

In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.

Meer over