Columnkustaw bessems

Voor je kwaliteit van leven helpt het wel om te blijven leven

null Beeld
Kustaw Bessems

Wat wil je horen van een dokter die het niet is gelukt een leven te redden? Dat hij er alles aan heeft gedaan, denk ik, en dat hij het verschrikkelijk vindt. Nu kan een dokter niet bij elke verloren patiënt overmand door emotie ineen zijgen, dus hij mag zoiets ook een beetje spelen. Als hij het maar zegt. Omdat in het betreuren van het verlies de erkenning zit dat het verloren leven waarde had.

En artsen die in de media treden, nu het ons als samenleving niet is gelukt om duizenden mensen te redden? Van hen zou ik zulke woorden ook graag horen. Maar die klinken niet. In ziekenhuisgangen zullen ze zijn uitgesproken, maar in kranten en op tv domineren stoere statements dat we juist bereid moeten zijn tot grotere offers.

De nieuwe ‘oversterftecijfers’ zijn binnen. ‘Oversterfte’ is een prettige abstractie met een beetje de gevoelswaarde van ‘lagedrukgebied’. Iets dat ons overkomt en nu eenmaal kan variëren. Het afgelopen jaar stierven 16 duizend mensen meer dan verwacht. Een nog groter getal dan in 2020, toen dat er 15 duizend waren. Ter vergelijking: bij de grote griepgolven van 2015 en 2018 waren die getallen ruim 5.000 en nog geen 2.500.

Waar ze precies aan zijn doodgegaan, wordt nog uitgezocht. Aannemelijk: corona, uitgestelde zorg en andere virussen die losbraken na de restricties. 31 duizend keer verlies. Toch zie ik geen verhit pseudodebat tussen BN’ers, geen emo-tv, geen rouwporno.

Is dat omdat veel doden oud waren of zwak? Omdat ze vaak dik, arm of laagopgeleid waren, of van ‘migrantenafkomst’, zoals dat is gaan heten? Is het omdat ze nare vragen oproepen naar verbanden met het beleid en ons gedrag?

Of is het omdat onder de doden zoveel coronapatiënten waren? Die heten vaak niet eens patiënten, die heten ‘druk op de zorg’. Van druk op de zorg komen beperkingen en die beperkingen vinden we verschrikkelijk, dus het betreft hier eigenlijk doden die ons tot last zijn geweest.

‘Moeten we meer leren leven met de eindigheid?’, vroeg een interviewer pas aan GroenLinks-leider Jesse Klaver. ‘Ik denk dat we daar in Nederland al best wel goed in zijn’, antwoordde die, ‘omdat je ziet dat de triage al best wel scherp is.’ Geruststellend, voor wie bezorgd was dat te veel zieken zonder goede kansen door de selectie glippen. Maar, vervolgde Klaver: ‘Het lijkt nu in de triage wel of je aan alles dood mag gaan behalve aan corona.’

Dat duizenden aan corona stierven buiten het ziekenhuis, had Klaver kennelijk niet in zijn knipselmapje meegekregen.

‘Het scenario waarin we de maatschappij open houden ten koste van de zorg voor coronapatiënten, moet op tafel liggen’, zegt Gronings ic-hoofd en D66-senator Peter van der Voort in Trouw. Er zijn ‘duidelijke afspraken’ nodig ‘over wie er in aanmerking komen voor de ic’, aldus Armand Girbes van het UMC in Amsterdam in deze krant, en: ‘Ja, er zullen dan ook patiënten overlijden.’ Zo komt het hoge woord er steeds meer uit.

Snelle conclusies hoor. Defaitistisch ook. De hele mogelijkheid dat we én meer slachtoffers van corona hadden kunnen vermijden én beter voor de bevolking als geheel hadden kunnen zorgen, wordt overgeslagen. Het is beleid als zero sum game: óf de fysieke gezondheid van de een, óf de mentale gezondheid van de ander. Óf langer leven óf kwaliteit van leven.

‘Om te kunnen genieten van een taartje’, zei dichter Lieke Marsman van de week op tv, ‘heb ik hoop nodig’. Ze is ongeneeslijk ziek verklaard. Een onderschat onderdeel van de kwaliteit van leven, zei zij, is de hoop dat je blijft leven.

Mailen? k.bessems@volkskrant.nl

Meer over