ColumnMerel van Vroonhoven

Voor ik het weet, scroll ik als een dolle zombie de hele ochtend weg

Merel van Vroonhoven Beeld
Merel van Vroonhoven
Merel van Vroonhoven

Meivakantie. Eindelijk samen met manlief naar Parijs. Met de trein natuurlijk. Stipt op tijd. Voor ons gelukkig geen gecancelde vluchten en eindeloze wachtrijen. Lang duurt mijn opgewekte stemming niet. Rotterdam CS is nog niet uit zicht of een barstende koppijn dringt – als een paard van Troje – mijn hoofd binnen. Een rug vol zweet, piepende longen en een keel behangen met schuurpapier. Heeft dat ellendige virus me na twee jaar toch te pakken.

Dat wordt vijf dagen isolatie in een piepkleine hotelkamer. Enig lichtpuntje is dat ik tijd heb om te lezen. Te beginnen met Odyssee, het epische werk van Homerus over de Griekse held Odysseus, dat ik ooit in een ver verleden las. Maar nog voor ik bij bladzijde 3 ben, trilt mijn telefoon. Een appje van mijn jongste zoon. Of we goed zijn aangekomen. Ik tik snel een antwoord. Net als ik mijn mobiel wil wegleggen, valt mijn oog op het rode mailboxsignaaltje. Ik klik. Tien nieuwe mailtjes. Daarna volgen LinkedIn en Instagram, en voor ik het weet scroll ik als een dolle zombie de hele ochtend weg.

’s Middags een hernieuwde leespoging. Maar niet voordat ik eerst mijn telefoon op stil heb gezet en die ellendige appjes heb verwijderd. Vol goede moed lees ik verder. Langzaam maar zeker trekt nimf Kalypso mij de grotten in waar ze Odysseus gevangen houdt. Tot ik op bladzijde 10 op een onbegrijpelijk woord stuit. Als vanzelf grijpt mijn hand mijn mobiel. Google, nieuwssites en YouTube. Weer vliegen uren ongemerkt voorbij. Van Griekse heldendaden en reisavonturen komt niets meer.

Sinds de komst van de smartphone leiden we massaal aan een concentratiecrisis, vertelde schrijver Johann Hari onlangs in een Volkskrant-interview. Een van de kernoorzaken: de tsunami aan berichten, onze permanente staat van multitasking. Volgens Hari kun je nog beter stoned achter je bureau zitten dan nuchter multitasken. Ja, dat geldt ook voor vrouwen.

De Amerikaanse hoogleraar Maryanne Wolf legt in haar boek Reader come home haarfijn uit hoe dat komt. Ons lezersbrein wordt door de dagelijkse dataconsumptie van 34 GB aan vluchtig nieuws en 140 tekens niet alleen afgeleid, maar verleert ook de vaardigheid om lange teksten geconcentreerd te lezen. En verliest daarmee het vermogen tot begrip en kritische analyse. Met als gevolg dat 24 procent van onze 15-jarigen het risico loopt om laaggeletterd de school te verlaten. Want is de leescrisis onder jongeren niet gewoon ook de schuld van telefoonverkleving? Onderzoek laat zien dat gebruik van sociale media in de klas tot slechtere resultaten leidt. Frankrijk, het land waar ik ziek in bed lig, besloot daarom mobieltjes op school te verbieden. Net als dertien andere landen, zoals Australië, Engeland en Duitsland.

Nederland nog niet. Tegenstanders van een telefoonverbod vinden dat schoolkinderen maar moeten leren omgaan met digitale verleidingen door het kweken van zelfbeheersing. Ach, die eeuwige overschatting van individuele wilskracht. Al lang is aangetoond dat de mens de steeds verslavendere verkooptrucs van techbedrijven onmogelijk kan weerstaan.

Tijd voor ingrijpender keuzes dus. Odysseus trotseerde het verleidelijke gezang van de sirenen door zich vast te binden aan de mast en de oren van zijn bemanning vol te stoppen met bijenwas. En ik? Ik vraag manlief mijn telefoon in het hotelkluisje te verstoppen. Nu hoef ik de digitale lokroep van Zuckerbergs sirenen niet langer te horen en kan ik eindelijk samen met Odysseus de Middellandse Zee over.

Meer over