OpinieLoonkloof

Voor gelijke lonen is echt iets meer nodig dan een voorlichtingscampagne

De tijd van vrijblijvende actieplannen om de loonkloof tussen mannen en vrouwen te dichten, is wel voorbij, betoogt Marlies Vegter. Bovendien: er ligt een prima wetsvoorstel van de oppositie.

Tijdens Equal Pay Day, in Nieuwspoort in Den Haag, geven Tweede Kamerleden Lilianne Ploumen, Bart van Kent en Nevin Özütok een toelichting op het wetsvoorstel Equal Pay.  Beeld Hollandse Hoogte / Martin de Bouter
Tijdens Equal Pay Day, in Nieuwspoort in Den Haag, geven Tweede Kamerleden Lilianne Ploumen, Bart van Kent en Nevin Özütok een toelichting op het wetsvoorstel Equal Pay.Beeld Hollandse Hoogte / Martin de Bouter

Op 11 november was het European Equal Pay Day, de dag waarop vrouwen in Europa zouden kunnen stoppen met werken als zij hetzelfde zouden verdienen als mannen. Of, anders gezegd, de dag waarop vrouwen nog tot het einde van het jaar 2020 moeten werken om hetzelfde te verdienen als mannen hebben verdiend in de periode tot 11 november 2020. In de (sociale) media wordt de nodige aandacht besteed aan deze dag. Over concrete oplossingen wordt echter weinig gesproken.

Volgens de gegevens van het Europese bureau voor statistiek, Eurostat, verdienden vrouwen in Nederland in 2010 17,8 procent minder dan mannen, in 2012 16,9 procent, in 2016 15,6 procent en in 2017 15,2 procent. Daarmee staat Nederland binnen de Europese Unie op de in negende plaats van de 26. Wereldwijd gezien staat ons land op nummer 38, elf plaatsen lager dan in 2019.

Niet vreemd

Gelet hierop is het niet verwonderlijk dat het European Committee of Social Rights (ECSR) oordeelt, in een deze zomer gepubliceerde uitspraak, dat Nederland zich te weinig inspant om de loonkloof te verkleinen. Het ECSR baseerde zich daarbij op het Europees Sociaal Handvest, een Europees verdrag waarin onder meer is bepaald dat de lidstaten passende maatregelen moeten nemen om het recht op gelijke beloning te effectueren. Overigens is Nederland niet het enige land dat tekortschiet op dit gebied. Van de vijftien landen waartegen klachten waren ingediend, is alleen ten aanzien van Zweden geoordeeld dat het voldoende maatregelen neemt.

Nederland kan aan zijn verplichtingen voldoen door het aannemen van het initiatiefwetsvoorstel Gelijke beloning. Dit wetsvoorstel, dat in maart 2019 bij de Tweede Kamer is ingediend door vier oppositiepartijen, beoogt werkgevers met 250 of meer werknemers te verplichten een certificaat aan te vragen waaruit blijkt dat zij voldoen aan de standaarden ten aanzien van gelijke beloning. Ontbreekt zo’n certificaat, dan geldt een bewijsvermoeden dat er niet gelijk is beloond en is het aan de werkgever om dit te weerleggen.

Verder introduceert het wetsvoorstel een verplichting voor werkgevers met 50 of meer werknemers om in het jaarverslag te rapporteren over loonverschillen, en om desgevraagd aan werknemers (geanonimiseerde) informatie te verstrekken over het loon van andere werknemers in de onderneming die werk van (nagenoeg) gelijke waarde verrichten. Toezicht op de wet zal worden uitgeoefend door de Inspectie SZW.

Transparantie

De regering heeft nog geen standpunt ingenomen over dit wetsvoorstel. In onlangs gepubliceerde antwoorden op Kamervragen van de PvdA naar aanleiding van de uitspraak van het ECSR wordt, zoals eigenlijk steeds, enkel ingegaan op niet-bindende maatregelen. Zo geeft de regering aan dat zij mogelijke maatregelen verkent ter bevordering van de transparantie over lonen, verwijst zij naar de handreiking ‘Gelijke beloning voor mannen en vrouwen’ die de Stichting van de Arbeid heeft gepubliceerd in september 2020, naar de NVP-Sollicitatiecode en naar diverse actieplannen over arbeidsmarktdiscriminatie.

Deze actieplannen bevatten echter geen concrete maatregelen: er wordt steeds opnieuw ingezet op bewustwording, codes, handreikingen, onderzoeken en verkenningen, en dergelijke. Maatregelen voor meer transparantie hadden er echter al lang moeten zijn. De Europese Commissie heeft in maart 2014 aan de lidstaten een recommendation (aanbeveling) gedaan voor meer transparantie over lonen, maar Nederland heeft deze tot nog toe naast zich neergelegd.

In de antwoorden op de Kamervragen kondigt de regering aan dat zij dit najaar een standpunt zal innemen over het wetsvoorstel gelijke beloning. Uiteraard is ook op dit wetsvoorstel kritiek mogelijk, met name vanwege de te verwachten administratieve belasting. Het bevat echter wel concrete maatregelen. Neemt de regering dit wetsvoorstel niet over, dan mag van haar verwacht worden dat zij met een stevig alternatief komt. Bewustwordingcampagnes alléén doen de loonkloof namelijk niet verdwijnen.

Marlies Vegter is docent arbeidsrecht aan de UvA en strategisch adviseur bij Bureau Clara Wichmann.

Meer over