CommentaarArnout Brouwers

Voor Europeanen roept de oorlog in Nagorno-Karabach de vraag op: wie of wat kan Erdogan intomen?

Militaire vrijwilligers schuilen in een kelder van een appartementencomplex in Nagorno-Karabach. Beeld AFP
Militaire vrijwilligers schuilen in een kelder van een appartementencomplex in Nagorno-Karabach.Beeld AFP

Tot dit najaar gold Nagorno-Karabach (Artsach voor ­Armeniërs) als een van de ‘bevroren conflicten’ die voortkwamen uit de instorting van het Sovjet-rijk. Omdat het vooral door Armeniërs bewoonde gebied door Stalin was gevoegd bij de Azerbeidzjan, heeft Baku het volkenrecht aan zijn zijde. Begin jaren negentig woedde er een oorlog die werd gewonnen door de Armeniërs, die ook een flinke bufferzone om de enclave bezetten.

Sindsdien toonden beide landen zich onverzettelijk in onderhandelingen, maar bleven de jaarlijkse gewelds­erupties beperkt onder druk van vooral Rusland – dat een bondgenoot van Armenië is, maar ook goede betrekkingen met Azerbeidzjan onderhoudt. Eind september knapte dit wankele evenwicht – met bloedige gevolgen. Azerbeidzjan bestookt steden in Nagorno-Karabach en gebruikte daarbij volgens Human Rights Watch tenminste vier keer verboden clustermunitie. Armenië deed hetzelfde in Barda. Er zijn veel doden gevallen en tienduizenden Armeniërs zijn hun huis ontvlucht.

Baku’s moderne wapens en militaire successen hinderen het bereiken van een wapenstilstand. Maar Turkije speelt een sleutelrol. Erdogans dadendrang, ook waarneembaar in Griekse wateren, Libië en Syrië, is de nieuwe factor. Nederland acht het ‘zeer waarschijnlijk’ dat Navo-bondgenoot Turkije militair betrokken is.

Voor Rusland is dit een bloedneus in wat beschouwd wordt als de eigen achtertuin. Baku negeerde – met steun van Ankara – de oproepen de wapens te laten zwijgen. Ook Franse en Amerikaanse wapenstilstanden mislukten.

Armenië vraagt hulp aan Rusland. Poetin is daartoe bereid, maar alleen in Armenië, niet in Nagorno-Karabach. Hij vindt dat Armenië bereid moet zijn wat gebied terug te geven. Ook bestookt Rusland in Syrië plots weer door Turkije gesteunde milities; een waarschuwing aan Erdogan.

Armenië vreest een nieuwe genocide, Azerbeidzjan zit in een overwinningsroes. Jerevan zal zich inschikkelijker moeten tonen. Maar eerst moet de oorlog ophouden. Dat dit nog niet lukt, ondanks Russische, Franse en Amerikaanse inspanningen, zegt veel over de huidige wereld wanorde. Voor Europeanen roept het opnieuw de vraag op: wie of wat kan grote buur Erdogan intomen?

In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.

Meer over