Columnmax pam

Verbeter de wereld en begin in Afghanistan

Max Pam columnist artikel Beeld -
Max Pam columnist artikelBeeld -

Als student heb ik nog les gehad van de politicoloog Lucas van der Land (1923-1984), een kleurrijke figuur. Hij was lector en geen professor, maar misschien is hij dat nog geworden toen alle lectoren ineens tot professor werden benoemd. In de Tweede Wereldoorlog had hij, als protest tegen het ontslag van Joodse leraren, de scholierenstaking op het Vossius Gymnasium in Amsterdam georganiseerd. De Amsterdamse stadhuisfotograaf Joop Colson betaalde later zijn studie en stelde hem in staat te promoveren op een proefschrift over het ontstaan van de Pacifistisch Socialistische Partij (PSP).

Daarna werd Van der Land docent aan de Zevende Faculteit. Zijn colleges over politieke theorie zaten altijd vol studenten, maar soms was hij ineens onvindbaar. Later bleek dat hij die tijd had doorgebracht in Veenhuizen, waar je naar toe moest voor rijden onder invloed. Inderdaad kon hij hem flink raken. Van der Land was de eerste die op televisie debatprogramma’s leidde, wat hij deed met veel humor. Hij was een geweldige causeur en kon met trots vertellen dat hij model had gestaan voor Jaap Elderer, het personage uit De Avonden van Gerard van het Reve dat voortdurend wordt gepest om zijn kaalhoofdigheid.

Zoals iedereen bij politicologie was Van der Land links. Over zijn verblijf op Cuba schreef hij een gematigd positief boekje, maar van hem zijn ook de legendarische woorden: ‘Ik zou willen dat ik in dit land zou willen leven.’ In de beruchte affaire-Daudt – te ingewikkeld om uit te leggen – werd Van der Land bijna vermalen. Ten koste van zijn gezondheid wist hij ternauwernood overeind te blijven. Hoewel links, had hij over twee onderwerpen een totaal afwijkende opvatting, die naar hun inhoud nog altijd hoogst actueel zijn.

Ten eerste was Van der Land van mening dat Richard Nixon de grootste Amerikaanse president was van de 20ste eeuw, in elk geval veel groter dan die sufneuker van een J.F. Kennedy. Zeker, in het Watergate-schandaal had Nixon zich gedragen als een schurk, maar omdat hij toenadering had gezocht tot Rusland en China had hij in zo’n mate bijgedragen aan de wereldvrede dat de geschiedenis uiteindelijk wel positief over hem moest oordelen. Uiteindelijk was het ook Nixon geweest die een einde had gemaakt aan de oorlog in Vietnam – hier komen we bij Van der Lands tweede punt.

Volgens Van der Land hadden de Verenigde Staten de Vietnamoorlog niet verloren door een gebrek aan ethisch besef, maar juist door een overmatige drang om de wereld te verbeteren. Als een door-en-door christelijke natie voelden de Amerikanen het als hun taak overal de democratie te brengen, ook in landen die daar helemaal geen zin in hadden of daar helemaal niet klaar voor waren. De gevolgen van die politiek zijn rampzalig geweest. Beelden van overhaast vluchtende Amerikaanse militairen uit Saigon keren dezer dagen weer terug op ons netvlies.

Het lijkt erop dat het Westen in Afghanistan weer precies dezelfde fout heeft begaan. Het kan geen toeval zijn dat juist Biden, die wordt beschouwd als een president die in moreel opzicht zijn voorganger verre overtreft, helemaal wegzakt in het Afghaanse moeras. Het christelijke element moet men vooral niet onderschatten. In het Westen wil men het liever niet zien, maar voor de Taliban is het zonder meer duidelijk dat vooral ook een strijd wordt gestreden tussen twee bekeringsgodsdiensten.

De komende jaren zal een debat worden gevoerd over de vraag of het ingrijpen in Afghanistan ‘het allemaal waard is geweest’. Het antwoord is eenvoudig: nee. Maar het zal niet eenvoudig zijn dat toe te geven. Sinds het begin van de oorlog in 2001 zijn er 3.284 westerse militairen gesneuveld, onder wie 25 Nederlandse soldaten, onder wie de zoon van Peter van Uhm, de generaal die stad en land is afgereisd om te vertellen dat zijn zoon niet voor niets is gesneuveld.

‘In vredestijd begraven de zonen hun vaders, in oorlogstijd de vaders hun zonen’, zei Herodotus al.

Die aantallen vallen in het niet bij de 62.000 Afghaanse militairen die zijn gedood – velen nadat ze eerst door ‘onze troepen’ waren getraind. Dat zijn dan nog de officiële cijfers uit 2019. Het aantal burgerdoden kent geen exacte cijfers, slechts schattingen. Die lopen uiteen van 38.000 tot 170.000. Dooie burgers tel je namelijk niet zo makkelijk bij elkaar op als dooie militairen. Ik zag nog een Afghaan uit het landingsgestel van een opstijgend vliegtuig vallen. De redactie van Het Journaal had er een cirkeltje omheen getekend, opdat wij die smak van zo’n dikke honderd meter hoogte, plat op het beton van de startbaan, niet konden missen.

Is deze Afghaan voor niets gestorven? Niemand die het zich zal afvragen. Hij wordt bij elkaar geveegd en in een zak gestopt. Kan ons militaire vliegtuig misschien toch nog landen.

Meer over