VERSLAGGEVERSCOLUMNJeroen Visser in Phnom Penh

Vanwege corona publiekelijk te kijk gezet in Cambodja

null Beeld

Hem opsporen was niet moeilijk, zijn telefoonnummer circuleert al een tijdje op internet. Panha, noemen we hem maar even voor het gemak. Voorheen een anonieme 22-jarige rechtenstudent uit de Cambodjaanse hoofdstad Phnom Penh, nu tegen wil en dank een nationale bekendheid.

Panha had de pech dat hij op 27 november op het verkeerde moment kledingwinkel Zando binnenging. Deze winkel is zo ongeveer de Cambodjaanse variant van de H&M, maar dan met kledingstukken die om een naaifoutje zijn afgekeurd of die nooit op transport zijn gegaan. De kwaliteit is prima, ik heb er laatst zelf een degelijke zwembroek gekocht.

Het had mij dus ook kunnen overkomen.

De dag dat Panha er ging winkelen was Black Friday – daar doen ze in Phnom Penh ook aan – en dus was het druk. Onder de bezoekers was iemand met corona, al wist natuurlijk niemand dat op dat moment. Pas een week later wees de Cambodjaanse GGD het Zando-filiaal aan als een besmettingshaard. Panha had toen al een paar dagen koorts. Hij liet zich snel testen.

Zando-filiaal als een besmettingshaard. Beeld
Zando-filiaal als een besmettingshaard.

‘Ik zat net op de motor om boodschappen te doen, toen ze belden om te zeggen dat de test positief was. Een ambulance zou me thuis op komen halen. Ik zei dat ik liever iets verderop opgehaald wilde worden, op een rustige plek, want ik woon in een drukke buurt en ik wilde niet dat mijn buren in paniek zouden raken. Ik wilde ook niet dat iedereen zou weten dat ik corona had.’

Maar al snel wist iedereen het wél.

Corona is nog altijd zeldzaam in Cambodja. Hoe dat precies kan, is een raadsel. Experts gooien het op zaken als geluk, het ontbreken van openbaar vervoer, de relatief jonge bevolking en een eerdere besmetting door een soortgelijk coronavirus. Mogelijk wordt het virus ook gewoon over het hoofd gezien, omdat er weinig getest wordt.

Als het dan een toch keer raak is, zet de regering grof geschut in. De scholen gaan dicht, iedereen met corona wordt standaard opgenomen in het ziekenhuis en hun gegevens worden openbaar gemaakt, zodat iedereen kan nagaan of testen nodig is.

En een besmettingsplek blijft besmet. Bij het Zando-filiaal waar Panha het virus opliep, zijn de rolluiken nog altijd naar beneden.

Bij aankomst in het ziekenhuis zette een medewerker Panha op de foto. Hij noteerde ook zijn naam, adres, telefoonnummer en andere persoonlijke gegevens. Binnen een mum van tijd stond alles online. Zelf zag ik Panha’s foto op de website van de Khmer Times (die als slogan hanteert: ‘uw mening telt’). Op de foto poseert de rechtenstudent met een voorzichtige glimlach voor het ziekenhuisgebouw.

Ziekenhuis in Phnom Penh. Beeld
Ziekenhuis in Phnom Penh.

Het bericht verspreidde zich snel. ‘Toen ik bij mijn ouders woonde was ik op allerlei vlakken actief en veel mensen kennen mij. Het nieuws dat ik corona had ging als een lopend vuurtje door de provincie en nu weet iedereen het daar. En laatst zag ik in een appgroep een bericht over mij voorbijkomen waarin stond dat mijn hele familie corona heeft, hoewel dat complete onzin is.’

Privacy delft in Cambodja nogal eens het onderspit. Afgelopen september moest ik na aankomst in het land een coronatest laten doen. Na afloop vroeg ik of ik een certificaat met de uitslag kon krijgen. Dat kon niet, maar de verpleegster stuurde me wel diezelfde avond een appje met een uitdraai van de testresultaten van alle patiënten van die dag, inclusief hun namen en paspoortnummers.

Maar zo bont als nu had ik het nog niet meegemaakt. Mijn vertaalster vond op internet een lijst met alle recente coronapatiënten, inclusief telefoonnummers en foto’s en links naar hun Facebookprofielen.

Niet iedereen is er blij mee. Het Cambodjaanse Centrum voor Mensenrechten sprak van een schending van het recht op privacy die ‘slachtoffers mogelijk in gevaar brengt’. Rapporteurs van de Verenigde Naties schreven dat het riekt naar naming and shaming en kan leiden tot ‘stigmatisering en discriminatie’.

Onomwonden berichtgeving door de Khmer Times. Beeld
Onomwonden berichtgeving door de Khmer Times.

De Cambodjaanse VN-ambassadeur kwam persoonlijk in het geweer tegen de kritiek. Hij zei dat het vrijgeven van de persoonlijke informatie ‘absoluut noodzakelijk’ was om het virus de kop in te drukken. ‘Ons gevecht tegen corona respecteert mensenrechten’, aldus de ambassadeur. ‘Maar onze prioriteit is het recht op leven, en het recht op gezond blijven. De rapporteurs zouden het belang daarvan moeten inzien.’

Maar volgens Panha kan het ook anders. ‘Ze kunnen ook gewoon de locatie en de tijd van de besmetting doorgeven’, aldus de student. ‘Het is echt verkeerd om foto’s te tonen. We zijn gewone mensen, geen beroemdheden. Als je dit bijvoorbeeld bij ondernemers doet, hebben ze er echt last van.’

Zelf denk ik dat het toch ook veel mensen afschrikt om zich te laten testen, want wie wil er zo publiekelijk te kijk worden gezet? ‘Ik zie veel mensen op sociale media die hier kritisch over zijn en er waarschijnlijk niet op zitten te wachten’, zegt Panha.

Zelf probeert hij er niet lang bij stil te staan, zegt hij. Zijn laatste test was negatief, misschien mag hij snel het ziekenhuis verlaten. Dan gaat hij een baan zoeken als advocaat.

Meer over