ColumnMargriet Oostveen in Rotterdam

Vaccinatiedwang voor mensen die vaccinatie niet begrijpen, mag dat?

. Beeld .
.Beeld .
Margriet Oostveen

In de discussie over vaccinatiedwang ontbreken nog de mensen die helemaal niet begrijpen wat ze doen, wanneer ze een prik weigeren. Zoals Kasper (62), de verstandelijk beperkte broer van Marike Vierstra. Omdat hij prikangst heeft, lukt vaccineren niet. Kasper loopt steeds weg. En het tehuis waar hij al sinds zijn 16de woont, wil hem niet dwingen. Is dat terecht?

Beeldend kunstenaar Marike Vierstra schreef naar Trouw: ‘Mijn laatste strohalm is nu de Commissie Ethiek van het tehuis’. Een interessant dilemma. Het probleem is voor het tehuis de Wet zorg en dwang, die de rechten van mensen met een verstandelijke beperking of bijvoorbeeld dementie regelt bij onvrijwillige zorg. Mag je tegen iemands wil ingrijpen? De wet zegt ‘nee, tenzij’.

Bij Marike thuis in Rotterdam staat midden in de kamer al een glinsterende kerstboom klaar, vooral voor Kasper, die weer een nachtje komt logeren. Hij denkt als een kind van pakweg 5 jaar oud en kijkt bij haar ook graag naar Bassie en Adriaan (‘Heel vaak achter elkaar, helaas’, lacht Marike).

Bange Kasper, getekend door zijn zus Marike. Beeld
Bange Kasper, getekend door zijn zus Marike.

Ze laat Kasper even zien in een filmpje op haar telefoon. Uiterlijk een beetje het type hockeyvader in zijn zuurstokroze poloshirt, maar dan tevreden babbelend en knutselend met grote stukken gekleurd papier. ‘Kasper is echt een aardige man’, zegt Marike. Het enige moeilijke is dat hij voor veel dingen erg bang is: ‘Sinterklaas, honden, slangen op tv.’ En vooral voor prikken.

Marike behartigt de belangen van haar broer sinds haar 18de, toen hun ouders tegelijk om het leven kwamen bij een verkeersongeluk. Kasper was 16 en net naar een tehuis verhuisd. Ze is aan hem gehecht, ‘hij belichaamt een soort continuïteit naar ons verleden, al kan ik met hem niet over onze ouders praten. Wat dat betreft heb ik er ook belang bij dat hij blijft leven.’ Ze zegt het bijna schuldbewust.

Om de week haalt ze hem op bij het tehuis in Moordrecht dat sinds zijn 16de voor hem zorgt. Op andere dagen gaat Kasper met een busje naar de dagbesteding.

Het tehuis is van de Gemiva-SVG Groep, een zorgreus in Gouda met meer dan 230 zorgvoorzieningen voor ruim 5.200 verstandelijk beperkte mensen, van ambulante hulp tot tehuis. De anderen in Kaspers woongroep zijn al in maart probleemloos gevaccineerd, er kwam een huisarts langs: ‘Mij is na afloop verteld dat mijn broer al wegliep toen hij de naald zag.’ Toen de huisarts terugkwam voor de tweede ronde is zij rustig op Kaspers kamer komen zitten, ‘maar hij wilde echt niet’. En het tehuis zei niet te willen dwingen.

Marike maakte zelf een vaccinatieafspraak op een priklocatie in Gouda: Kasper liep weg. Toen een afspraak in een polikliniek speciaal voor mensen met prikangst: Kasper weigerde. Haar eigen huisarts ‘begint er niet aan’. Nu hoopt Marike op een tandarts waar Kasper weleens algehele verdoving kreeg.

Ik bel Pouwel van der Siepkamp, beleidsadviseur bij de belangenorganisatie Kansplus, voor mensen met een verstandelijke beperking. Zelf vader van twee kinderen met een verstandelijke beperking. Hij werkte zelf lang in de zorg en zegt daar regelmatig te hebben gezien hoe cliënten in de houdgreep werden genomen om bijvoorbeeld een griepprik toe te dienen. Dat kon dan weer wél.

‘Deze instelling ontloopt haar verantwoordelijkheid’, vindt Pouwel. De Wet zorg en dwang heeft een stappenplan om over het ‘tenzij’ te beslissen. Zo moet het tenzij op een groter nadeel dan dwang wijzen. Bijvoorbeeld overlijden, en die kans is reëel voor Kasper: mensen met een verstandelijke beperking verouderen sneller en lopen meer risico bij een coronabesmetting.

Ik bel de Gemiva-SVG Groep. Wat is het beleid? Jos Hiel zegt namens de raad van bestuur: ‘Als de angst regeert, dan laten we het daarbij.’

Er zijn in Nederland zo'n 440 duizend mensen met een verstandelijke beperking en 290 duizend mensen met dementie. Een vrouw met een dementerende vader, ze blijft graag anoniem, liet Anita al per mail weten met hetzelfde te zitten. ‘Ook al ben ik zijn gevolmachtigde, zijn ‘nee’ blijft altijd het zwaarst wegen’, schrijft ze later ook aan mij.

Terwijl de wet zegt dat het zo niet altijd hoeft.

Meer over