ESSAYARNON GRUNBERG

Trump weigerde Amerika bij elkaar te houden. Daarvoor is hij nu gestraft

Ondanks de verschillen wordt de politiek van Amerika vanaf 1945 gekenmerkt door continuïteit. Beeld AFP
Ondanks de verschillen wordt de politiek van Amerika vanaf 1945 gekenmerkt door continuïteit.Beeld AFP

Het is maar de vraag of de VS verdeelder zijn dan ooit, meent Arnon Grunberg. Verdeeldheid was er altijd al. Een president is een soort herder die zijn schaapjes bij elkaar moet houden, maar Trump weigerde die rol. Daarvoor is hij nu gestraft.

Maandagmiddag 2 november was iets minder dan de helft van de luxewinkels op Madison Avenue achter hardboard verdwenen en op dinsdagmiddag was dat aantal opgelopen tot zeker driekwart. Kennissen in Europa informeerden beleefd – maar toch ook met nauwelijks onderdrukt leedvermaak – of ik verwachtte dat de burgeroorlog nu elk moment zou uitbreken.

De schrijver als toekomstvoorspeller. Een van de redenen dat de toekomst zich moeilijk laat voorspellen is dat de geschiedenis niet gehoorzaamt aan wetmatigheden, tenzij men gelooft in God of Hegel.

Zeker, sommige Amerikanen hadden afgelopen maanden wapens gehamsterd alsof het virus bestreden kon worden met een halfautomatisch geweer, maar voor een werkelijke burgeroorlog moet het leger desintegreren, oftewel kant kiezen voor een van beide strijdende partijen en ik zag dat het Amerikaanse leger niet doen. Noch leken mij het economische en militaire establishment in de Verenigde Staten bereid tot het vernietigen van het eigen land om een of ander gelijk te halen. Ik was dus nog altijd redelijk optimistisch.

Woensdagochtend kwam een grote stilte over New York. De teleurstelling dat het geen landslide voor Biden was geworden, leek zich van de New Yorkers meester te hebben gemaakt. Men vreesde een herhaling van 2016, hoewel er woensdagochtend al wat aanwijzingen waren dat het met Biden wel goed zou komen.

Dat de verkiezingen betrekkelijk rustig en eerlijk zijn verlopen, na alles wat er geschreven is, na alle doemscenario’s die over ons zijn uitgestort, zou voor iedereen reden tot tevredenheid moeten zijn. Zeker, het kiesstelsel in Amerika is verre van perfect. Als het om het Huis van Afgevaardigden gaat zijn kiesdistricten vaak zo vormgegeven dat een bepaalde partij, dikwijls de Republikeinse partij, is bevoordeeld, in veel staten kunnen ex-gevangenen niet of nauwelijks stemmen, dunbevolkte staten hebben onevenredig veel macht vergeleken met dichtbevolkte staten et cetera. Maar dit alles was al lang vóór Trump het geval, en bijvoorbeeld als het gaat om kiesrecht voor ex-gedetineerden is er enige vooruitgang geboekt.

Haat tegen federale overheid

Of het land nu verdeelder is dan ooit is een twijfelachtige uitspraak. Wie weleens de moeite heeft genomen de afgelopen decennia naar diverse talk radios die Amerika rijk is te luisteren had kunnen horen hoe groot het wantrouwen en de haat is onder sommige Amerikanen jegens de federale overheid in Washington.

Op 19 april 1995 bliezen Timothy McVeigh en Terry Nichols een gebouw van de federale overheid in Oklahoma City op, waarbij 168 doden vielen. Het is nog altijd de dodelijkste aanslag van extreemrechtse, binnenlandse terroristen in Amerika, en het was een antwoord op de bloedige ontruiming in Waco, Texas, van de boerderij waar de ‘zondige Messias’ David Koresh met zijn volgelingen verbleef. Bill Clinton had de ontruiming bevolen, in de vuurzee die daarop volgde op 19 april 1993 kwamen 74 mensen om.

Verdeeldheid, extreme verdeeldheid was er altijd, al zorgde een aanslag als die van 9/11 er wel voor dat men dat tijdelijk vergat.

Gecodeerd en minder gecodeerd racisme heeft in de Amerikaanse politiek ook altijd bestaan, zeker niet alleen onder Republikeinen. In de jaren negentig deden de Clintons, en Biden, nog uitspraken die toen door een kleine minderheid als problematisch werden ervaren en die nu door een meerderheid als onacceptabel zouden worden gezien. Allicht dat men dat vooruitgang kan noemen.

null Beeld AFP
Beeld AFP

Ondanks de verschillen wordt de politiek van Amerika vanaf 1945 gekenmerkt door continuïteit, ik betwijfel of historici over pakweg twintig jaar het tijdperk-Trump als discontinuïteit zullen aanwijzen. Om twee voorbeelden te geven. Trump zegde het klimaatakkoord van Parijs op, maar Amerika heeft altijd weerzin gevoeld jegens internationale verdragen waaraan de hele wereld te pas kwam. Zo heeft Amerika nooit het internationaal gerechtshof in Den Haag erkend. Wat oorlogsmisdaden zijn, wil dat land graag zelf bepalen.

En Trump zegde ook Obama’s akkoord met Iran op, maar aan de status quo tussen Amerika en Iran veranderde dat betrekkelijk weinig; ook Trump had geen trek in nog een oorlog in het Midden-Oosten.

Symbolische priester

Wat de retoriek van Trump betreft, was er echter geen sprake van continuïteit en mede daardoor heeft hij verloren. Een president, ook in Amerika, is toch eveneens een symbolische priester, een dominee, een herder die zijn schaapjes verbaal gezien een beetje bij elkaar moet houden. Die rol weigerde Trump te vervullen en daarvoor is hij gestraft.

Wie de artikelen een paar weken terug in The New York Times over Trump en de belasting heeft gelezen moet eens te meer hebben geconcludeerd dat zijn besluit een jaar of vijf geleden om presidentskandidaat te worden was ingegeven om zijn langzaam zinkende imperium financieel nieuw leven in te blazen. Tot zijn eigen verbazing won hij in 2016. Eigenlijk heeft hij er nauwelijks een geheim van gemaakt dat zijn belofte om Amerika groot te maken er in praktijk op neerkwam dat hij zichzélf weer groot wilde maken. Hij was een uitzonderlijk leugenachtige president, maar over sommige zaken was hij verbazingwekkend genoeg eerlijk en dat waardeerden sommige kiezers.

Terecht verwacht vrijwel niemand van Biden een progressieve revolutie. Veel Amerikanen zijn weliswaar economisch betrekkelijk progressief, maar sociaal nogal conservatief. Ter illustratie, een ruime meerderheid van de kiezers in Florida stemde op Trump, ongetwijfeld ook vanwege zijn sociaal uiterst conservatieve beleid, maar diezelfde kiezers stemden ook voor een hoger minimumloon.

Wapenbezit

Aan het recht op wapenbezit zal vrees ik weinig veranderen de komende vier jaar, maar allicht dat onder druk van de pandemie Amerika bereid is de rol van de overheid bij het organiseren van sociale zekerheid serieuzer te nemen.

Biden, zo is al gebleken, vervult zijn rol als herder die de schaapjes verbaal bij elkaar houdt prima.

Overigens zou niemand in Nederland meewarig moeten doen over Amerika zolang in het eigen land nog populaire politici rondlopen die het voze, vulgaire en ontwrichtende taalgebruik van Trump imiteren en naar de kroon wensen te steken.

Lees ook

‘We staan op een keerpunt. We moeten de ziel van Amerika herstellen’
Eenheid en verzoening: die boodschap probeerde de aanstaande president van de Verenigde Staten over te brengen op zijn landgenoten. Hij richtte zich vooral ook tot de 70 miljoen Amerikanen die niet op hem hebben gestemd. Hieronder lees je het letterlijke transcript. ‘Dit is een tijd om te helen in Amerika. Laten we elkaar een kans geven.’

Trump, de meester van het conflict, gaat ten onder aan zijn eigen woede
Trumps presidentschap was één aaneenschakeling van abrupte besluiten, furieuze Twitter-aanvallen op zijn rivalen, maar ook flinke economische groei. Totdat het coronavirus toesloeg. Uiteindelijk bleken veel Amerikanen zijn woede toch zat.

Meer over