ColumnMaarten Keulemans

Toch even checken: kan vaccinatie een uitbraak in een verpleeghuis opwekken?

null Beeld

En daar ontstond, achter de kleine, immer naar onraad speurende ogen van Wybren van Haga, opeens een heel nieuwe, gemuteerde variant van een complottheorie. Want wat krijg je als je ‘de coronatest is hartstikke onbetrouwbaar’ kruist met ‘vaccins zijn hartstikke onbetrouwbaar’?

Nou, dít.

‘Er wordt een verpleeghuis gevaccineerd, en een week later heb je een corona-uitbraak’, aldus Van Haga, vorige week in de Kamer. ‘Toeval bestaat niet hè? Kan het niet zo zijn dat de pcr-test positief uitslaat na zo’n vaccinatie? Dat er mensen overlijden is een ding, maar dit lijkt te toevallig.’

Veel verder kwam hij niet, dit was het debatje waarin coronaminister Hugo de Jonge het weledelgestrenge Kamerlid afkapte: ‘Dit is nepnieuws. Wat u zegt is gevaarlijk!’ Waarmee Forum voor Democratie een prachtig propagandafilmpje in de schoot kreeg geworpen – zie je nou hoe onbeschoft die minister zich gedraagt? – en Van Haga’s toch niet geheel onterechte vraag onbeantwoord bleef.

Want van het St. Elisabeth in Amersfoort tot zorgcentrum Heelwijk in Heesch, en van verpleeghuis Liemerije in Zevenaar tot woonzorgcentrum De Meander in Zele: allemaal kregen ze te maken met een corona-uitbraak kort na inenting.

Ik bel erover met bestuursvoorzitter Joris de Jong van Liemerije, waar na de vaccinaties prompt 29 mensen ziek werden. Zes van hen overleden, afschuwelijk, vertelt De Jong. Maar dat de vaccins erachter zitten? Welnee. ‘Het is heel simpel. Dit gebeurde een weekje na de vaccinatie, we wisten dat de bewoners nog niet beschermd waren. En toen kregen we te maken met die snel om zich heen grijpende Britse variant.’

Dat alleen al bewijst al dat A plus B niet C is: de Britse variant zit moleculair iets anders in elkaar dan het virus waarop het vaccin is gebaseerd. Zelfs áls het vaccin op miraculeuze wijze een virus tevoorschijn zou toveren, zou het in elk geval niet de Britse variant zijn.

Magische wijze

Maar dat laatste gebeurt sowieso niet. Het vaccin zorgt ervoor dat sommige van onze cellen een eiwit van het virus aanmaken – het ‘spike-eiwit’, zijn stekeltjes – en dus niet het hele virus. ‘Plus dat de inenting in je arm wordt gezet. Ik zou niet weten hoe het in je neus of keelholte zou belanden’, zegt medisch moleculair microbioloog Richard Molenkamp (Erasmus MC) aan de telefoon.

Ik bel Molenkamp, een expert op het gebied van virusdiagnostiek, om te controleren of het denkbaar is dat je na coronavaccinatie positief zou testen. Compleet uit de lucht gegrepen lijkt me dat niet: als je lichaam viruseiwit aanmaakt, waarom zou een zeer gevoelige test dat dan niet oppikken? Maar de reden blijkt simpel: de test meet iets anders dan het spike-eiwit.

‘Alle pcr-tests die we gebruiken zijn niet op het spike-gen, maar op andere genen gericht. Het E-gen. Het polymerase-gen. Of het N-gen’, somt hij technisch op. Bovendien kijkt de test doorgaans naar twee of meer verschillende genetische vingerafdrukken van het virus, alsof je na een inbraak iemand pas aanmerkt als verdachte als je behalve zijn wijsvingerafdruk ook zijn duimafdruk vindt. ‘Zelfs áls het vaccin op magische wijze in je neusholte zou belanden, zou de test het niet aantonen’, zegt Molenkamp.

Meer besmettingen

Maar die verpleeghuisuitbraken zo kort na vaccinatie dan? Voor de zekerheid vraag ik het na bij Agnes Kant van bijwerkingencentrum Lareb. Maar die ziet geen enkel verdacht patroon in de cijfers. ‘En als er zo’n patroon was, zouden we het echt wel zien.’ De trend is juist dat het aantal verpleeghuisuitbraken afneemt, terwijl de hoeveelheid besmettingen in de samenleving weer wat stijgt. Als het vaccin besmettingen zou veroorzaken, zou je precies het omgekeerde zien: meer besmettingen in verpleeghuizen dan daarbuiten.

Dít is wat Hugo de Jonge had moeten antwoorden: ‘Toeval bestaat wél, meneer Van Haga. Dat is nou net het punt. Er zijn immers 2.346 verpleeg- en verzorgingshuizen in Nederland, met zo’n 115 duizend mensen erin. Als er géén uitbraak zou zijn vlak nadat men er heeft gevaccineerd en voordat het vaccin begint te werken – dat zou pas verdacht zijn.’

Alledaagse vragen over het coronavirus, beantwoord door wetenschapsredacteur en ‘coronaverslaggever’ Maarten Keulemans. Ook een vraag? Mail het openredactie@volkskrant.nl, onder vermelding ‘Keulemans’.

Meer over