Opinie

'Tien jaar na zijn dood lijkt Pim Fortuyn het immigratiedebat alsnog te hebben gewonnen'

Immigratie wordt niet meer gezien als een 'verrijking' voor onze maatschappij, eerder als een gunst richting de immigrant, schrijft Teije Terhorst. 'Waar in het PvdA-verkiezingsprogramma van 2002 de woorden 'integratie' en 'immigratie' nog helemaal niet voorkwamen, is er nu gekozen voor een 'restrictief beleid' waarbij de eisen voor inburgering worden aangescherpt.'

OPINIE - Teije Terhorst
Pim Fortuyn (Archieffoto 25 November 2001) Beeld anp
Pim Fortuyn (Archieffoto 25 November 2001)Beeld anp

'Ons immigratiebeleid is restrictief, rechtvaardig en gericht op integratie,' met die zin openen premier Mark Rutte en collega Diederik Samsom hoofdstuk negen van hun regeerakkoord. Direct daarop volgt een veel rechtsere lap tekst dan we ooit van de Partij van de Arbeid hadden kunnen verwachten. Het asiel- en immigratiebeleid van Rutte-II zegt veel over de beslechting van een jarenlang debat en over de institutionalisering van oude taboes.

Een voorwaarde voor immigratie is voor Rutte-II dat zij 'op eigen benen kunnen staan, door werk in hun levensonderhoud voorzien, snel integreren en meehelpen de samenleving op te bouwen'. Dat maakt dat EU-inwoners en kennismigranten te allen tijde welkom zijn. Voor anderen zijn de eisen een stuk strenger: wie geen Nederlands spreekt, krijgt geen bijstandsuitkering; wie zich niet voldoende inzet voor zijn integratie, kan zijn verblijfsvergunning worden afgenomen; inburgeringscursussen moeten door immigranten zelf worden betaald; een verblijfsvergunning wordt niet verstrekt als iemand fraude pleegde of al eens eerder illegaal in Nederland verbleef en DNA-onderzoek kan worden ingezet als middel tegen identiteitsfraude. Dat deze eisen zo streng zijn, is de afgelopen weken volledig langs het publieke debat heen gegaan. Waarschijnlijk dragen ze ook de goedkeuring van een meerderheid van de Nederlandse bevolking. Maar ik wil graag het verkiezingsprogramma van de PvdA uit 2002 in herinnering roepen:

De laatste decennia heeft de instroom in grote mate plaatsgevonden en is deze ook zeer zichtbaar geworden. Nederland is, net als andere westerse landen, een kleurrijke samenleving geworden. Veel nieuwe Nederlanders zijn ingeburgerd en verrijken onze maatschappij met hun werk en hun eigen cultuur.

Het jaar 2002, waarin Ad Melkert PvdA's pro-multicultibeleid voor de Tweede Kamerverkiezingen vertegenwoordigde, was ook het jaar waarin Pim Fortuyn de term 'islamisering' in het politieke debat introduceerde, waarin er een roep ontstond om de grenzen voor moslims te sluiten en waarin het verkiezingsprogramma van de LPF de titel 'De puinhopen van acht jaar Paars' droeg. De PvdA werd electoraal praktisch van de kaart geveegd omdat het publiek zich niet meer in de PvdA-tolerantie herkende. De gevestigde orde bleek jarenlang een wezenlijk probleem over het hoofd te hebben gezien: integratie (en de Hollandse tolerantie richting immigranten) gingen lang niet zo soepel als werd verondersteld.

Eurocrisis
Dat er na de opkomst van Pim Fortuyn een onevenwichtige strijd ontstond tussen (heel) links en (heel) rechts, moge duidelijk zijn. De LPF ging ten onder, maar de PVV kwam op. De VVD vreesde Wilders' concurrentie en schoof iets op naar rechts, de PvdA werd structureel weggezet als een partij van laffe knuffelaars en theedrinkers. Immigratie en integratie waren door Pim Fortuyn en Geert Wilders bovenaan de politieke agenda gezet en de PvdA vertegenwoordigde het naïeve paarse beleid dat bleek te hebben gefaald. Onder een scherp toeziend oog van de media en de rechts-populistische partijen worstelde de PvdA met zijn houding ten opzichte van multiculturalisme (hoe kon het zich ooit in een rechtse richting begeven, zonder als laf te worden gezien?). Gelukkig kwam toen de eurocrisis, die de PVV halveerde en de angel uit het immigratiedebat haalde. Dat de focus volledig was verlegd, bood de Partij van de Arbeid de kans haar standpunten te herzien. De socialisten dwongen nog een generaal pardon af, maar hebben verder met bijna het volledige VVD-beleid ingestemd.

Waar in het PvdA-verkiezingsprogramma van 2002 de woorden 'integratie' en 'immigratie' nog helemaal niet voorkwamen, is er nu gekozen voor een 'restrictief beleid' waarbij de eisen voor inburgering worden aangescherpt. Waar de partij in 2006 vooral benadrukte dat immigranten er als Nederlanders 'volledig bij horen', wordt illegaal verblijf in Nederland nu strafbaar gesteld. Ik probeer geen statement te maken over de transformatie van de PvdA of over het immigratie-/integratiebeleid van Rutte-II; ik probeer slechts aan te tonen hoe het decennialange immigratiedebat uiteindelijk is beslecht.

Immigratie wordt niet meer gezien als een 'verrijking' voor onze maatschappij, eerder als een gunst richting de immigrant. Dat Nederland een kleurrijke samenleving zou zijn geworden, is geheel oninteressant geworden. Kennismigratie wordt in het nieuwe regeerakkoord nauwelijks benoemd, er wordt slechts een reeks van 25 maatregelen opgesomd die de overlast van migratie moet gaan beperken. In 2006 zocht het PvdA naar manieren om immigratie en integratie zo soepel mogelijk te laten verlopen, in 2012 wordt er gezocht naar manieren om de immigrant buiten de deur te houden. Tien jaar na zijn dood lijkt Pim Fortuyn het integratie- en immigratiedebat alsnog te hebben gewonnen.

Teije Terhorst is student Media & Cultuur

Meer over