ColumnAleid Truijens

Sympathiek, meer aandacht voor empathie op school, maar tuig er alsjeblieft geen nieuw vak voor op

null Beeld

De Spaanse minister van Onderwijs, Isabel Celaá, wil een nieuw schoolvak invoeren op de basisschool, Valores Cívicos y Éticos, zoiets als ‘gemeenschapszin en ethische waarden’. Meteen kwam er enorm gedonder over. De basisschool, vindt de minister, zou kinderen ook een emotionele en ethische opvoeding moeten geven. Kwesties als het klimaat, de wereldvrede, gendergelijkheid, migratie, identiteit, seksualiteit en gezondheid zouden op school aan bod moeten komen, waarbij een empathische houding bij kinderen gestimuleerd wordt.

Dit plan, dat nu wordt beoordeeld in de Spaanse regio’s, deed het stoom uit de oren spuiten van de rechtse partijen Partido Popular, Ciudadanos en Vox. Samen tekenden die bezwaar aan: ‘Waanzin, voor-de-gekhouderij en een initiatief van gespuis.’ Santiago Abascal, leider van het extreem-rechtse Vox, ging los op Twitter. Hier was sprake van ‘indoctrinatie’, een ‘aanval op gezinnen’, en ‘een les in haat tegen Spanje’.

Voorspelbare reacties, vooral omdat het voorstel van een vrouw kwam, een socialist bovendien. Gehoon over ‘staatsopvoeding’ ontbrak nog maar, een term die extreem-rechts bij ons graag gebruikt voor ons onderwijs, dat kinderhoofden zou drenken in ‘links’ gedachtengoed, ook zonder nieuw schoolvak.

De discussie laait telkens weer op, ook hier. Moet de school een opvoeder zijn die de emotionele ontwikkeling van kinderen beïnvloedt? Welke ethische waarden moet de school overdragen en welke zijn te zeer politiek en ideologisch gekleurd? De discussie speelt al jaren rond het vak burgerschap.

Ook bij ons klinkt de roep om weer een nieuw vak. Laatst las ik een stuk in Het Parool van Roderick Schippers, student bedrijfskunde. Ook hij pleit voor meer aandacht voor persoonsontwikkeling en denkt aan een nieuw vak op de middelbare school, Algemene Ontwikkeling en Levensloop, waarin ‘essentiële lessen’ worden gegeven.

Het is een sympathiek betoog, net als het plan van Celaá. Natuurlijk moet het klimaat op school aan de orde komen, net zoals democratie, migratie, gender, seksualiteit en gezondheid. Uiteraard is onderwijs terloops óók altijd opvoeding en overdracht van morele waarden. Samen op school zitten is een oefening in empathie en gedragsbeheersing. Maar tuig er alsjeblief geen nieuw vak voor op.

Empathie is geen leerdoel, net zo min als samenwerken in groepjes. Het is gewenst gedrag. Daarbij moet je voorkomen dat je kinderen gaat kneden naar het gewenste model. Ook voor minder empathische en coöperatieve types moet plaats zijn. De wereld heeft vaak veel plezier van zulke afwijkende eenlingen.

Goed onderwijs is altijd een curriculum Algemene Ontwikkeling en Levensloop. Maar dan wel graag via de inhoud. Dat kan best in de bestaande vakken. Op school zit je om kritisch te leren nadenken over de wereld en jouw rol daarin. Om je talenten, voorkeuren en ideeën te vormen. Daarom is de belangrijkste taak van het onderwijs kinderen heel veel leren. Gewapend met kennis en vaardigheden kunnen mensen de wereld aan. Zo leren ze analytisch denken, problemen oplossen, feiten van nepnieuws onderscheiden, andere mensen helpen en politieke keuzen te maken. Empathie en inzicht in gedrag ontwikkel je ook door geschiedenis-, kunst- en literatuurlessen.

Het slechtste wat je kunt doen voor de levensloop van een kind is het met gebrekkige werktuigen de wereld in te sturen. Zonder het behoorlijk te leren lezen, schrijven en rekenen – wat nu gebeurt met een kwart van de leerlingen. Dat is verwaarlozing. Alle kinderen meer leren, dat kost meer inspanning dan een leuk nieuw vak verzinnen in stuurgroepjes. Maar het is wel wat er moet gebeuren.

Meer over