Opinie

Superondernemers verleggen met hun jongensdroom grenzen in de ruimte, Europa moet uitkijken niet achterop te raken

Van de risicojunkies was Branson net de eerste met zijn raket. Het monopolie van de grootmachten op ruimtevaart is doorbroken. Maar er is regulering nodig.

Richard Branson is een paar minuten gewichtsloos in zijn SpaceShip Two Unity 22.  Beeld EPA
Richard Branson is een paar minuten gewichtsloos in zijn SpaceShip Two Unity 22.Beeld EPA

De oppermarketeer Richard Branson is Amazon-goeroe Jeff Bezos te vlug af geweest en gaat voortaan als eerste ruimtetoerist door het leven. Althans met een palmares van 4 minuten gewichtloosheid op 80 km hoogte. Volgende week volgen Bezos en de Blue Origin-raket tot aan de Kármánlijn op 100 km hoogte, de gangbare grens tussen luchtvaart en ruimteluchtvaart. De derde musketier – Elon Musk – wil nog miljoenen kilometers verder, richting Mars. De toekomst zal uitwijzen wie er uiteindelijk in de geschiedenisboeken komt.

Wat ons allen dolenthousiast moet maken, is dat in juli 2021 een grens is verlegd voor de hele mensheid. Een paar onverschrokken, ondernemende risicojunkies hebben fortuinen en levens geriskeerd voor een nieuwe markt van civiele ruimtevaart. Voorbij het monopolie van de grootmachten, hun ruimteagentschappen, hun ruimtestations en hun overheidsmissies. Voortaan staan ook bedrijven en consumenten klaar om het heelal te verkennen.

Ruimtetijdperk

De vleesgeworden jongensdroom van superondernemers is slechts een spreekwoordelijke ster aan het weidse firmament. We staan op de drempel van een heus ruimtetijdperk, gedreven door drie grote trends. De eerste is geopolitiek. De exploratie van de ruimte blijft de projectie van aardse grootmachten-ambities. Vroeger de strijd tussen Amerika en de Sovjet-Unie, nu tussen Amerika en China, met India en Rusland in hun kielzog. China en Rusland werken aan een permanent ruimtestation. Het westerse Internationaal Ruimtestation is einde verhaal in 2024 en zonder opvolger, vooralsnog.

De tweede trend is technologisch. Digitale communicatie en geolokalisatie vormen de ruggegraat van ons bestaan. Die vertakt volop in een zenuwstelsel van draadloze en autonome machines, allemaal onderling verbonden, allemaal via satellieten. En omdat de grootmachten elkaar niet vertrouwen, willen die eigen netwerken. Dat betekent letterlijk duizenden nieuwe satellieten in zogenoemde megaconstellaties op een paar honderd kilometer hoogte. Daarin zien Musk en Bezos het echte brood voor hun ondernemersavontuur. Hun raketten zullen veel meer vracht dan mensen de ruimte in blazen.

De derde trend is militair. De civiele technologie van ons digitale tijdperk draagt ook onze complete defensie-infrastructuur. Ter zee, ter land, in de lucht of in cyberspace, bemand, onbemand of hybride: het wapentuig van de 21ste eeuw vergt satellieten. Wapens werken via satellieten, satellieten worden wapens in een buitenaards theater van oorlogsvoering of worden daarin militaire doelen.

Vrede en oorlog

De ruimte is neutraal, maar ze is ook duaal: ze dient zowel de vrede als de oorlog. Het civiele en het militaire versmelten in een groot industrieel complex. Niet verwonderlijk dat de aardse grootmachten elk hun eigen ruimtenetwerk willen.

Waar staat Europa in deze ruimtewedloop? Sterk in wetenschap en technologie, zwak in schaal en slagkracht. Het jaarbudget van Esa, het Europees Ruimteagentschap dat breder is dan de Europese Unie, is eenderde van dat van de Amerikaanse evenknie Nasa. Na de Brexit zijn Europa en het Verenigd Koninkrijk verdeeld over Europese gordels van gps-satellieten en communicatiesatellieten. Er lopen concurrerende projecten. Er is zelfs een nieuwe instelling opgericht voor de EU alleen, het agentschap voor het ruimtevaartprogramma van de unie. Ruimtebestormende superondernemers heeft Europa ook al niet, of ze zitten in de VS, zoals Richard Branson.

Hoe gaan we vermijden dat de banen om de aarde het jachtterrein van de grootmachten worden? Hoe de de oplopende risico’s van ongevallen, botsingen met de naar schatting 900 duizend rondzwevende objecten of regelrechte conflicten te beheren? Europa reguleert zo graag. Laat het minstens het voortouw nemen in de internationale ordening van het ruimtetijdperk en zo ook Europese innovatie en strategische zekerheid steunen. Anders dreigt het daarvan vooral de speelbal te worden.

Marc De Vos is decaan aan de Macquarie University in Sydney en visiting fellow van het Itinera Institute in Brussel.

Meer over