VerslaggeverscolumnMargriet Oostveen in Eindhoven

Straatverpleegkundige Josee Kruip (65) onderzoekt de daklozen op corona

Hoe neem je in een schemerige slaapkamer in de daklozenopvang een coronatest af bij een psychotische man die denkt dat mensen hem willen vergiftigen?

‘Not in nose!’, roept de kleine Bengalees na wat inleidende vragen, die zijn beantwoord met wartaal. Hij heeft een zwart honkbalpetje, een keurig Brits accent en een foto van koningin Elizabeth. Plus een paar flessen shampoo op een plankje. Meer niet.

‘Yes sir, ik móet dit doen’, zegt Josee Kruip, vijfenzestig jaar oud, terwijl ze hem kalmpjes in een halve omhelzing neemt – meer een vriendelijke houdgreep.

Josee werkt als verpleegkundig specialist bij huisartsenpraktijk Clematis in Eindhoven en is daar twee dagen per week op pad voor het straatdokterproject. Ik mag mee op patiëntenvisite in haar oude Mercedes.

Josee doet een coronatest bij een psychotische dakloze.

De Nederlandse Straatdokters Groep is zes jaar geleden door huisartsen opgericht om de zorg aan dak- en thuislozen te verbeteren en te onderzoeken. Er zijn nu ruim tachtig straatdokters en -verpleegkundigen in de grote steden en onder meer Enschede en Nijmegen.

Josees linkerhand met daarin een testbuisje pakt nu stevig de nek van de Bengalees. Dan brengt ze haar rechterhand, met wattenstaaf, richting zijn neus.

‘Not in nose!’

‘Ik moet dit doen.’

‘No!’

‘Probeert u het anders zelf eens. Ja zo. Verder? Verder?’

Doorpratend ter afleiding: ‘Waarom bent u toch zo slaperig?’

‘Ik ben vergiftigd.’

‘Iéts verder nog. Ja zo!’ En klaar.

Naar de volgende opvang.

Josee mag volgend jaar met pensioen, maar voelt zich niet kwetsbaar door haar leeftijd. ‘Helemaal niet. Mijn hoofd zegt dat ik voorzichtig moet zijn en dat ben ik ook, maar ik voel me sterk.’

De Nederlandse straatdokters maken deel uit van een wereldwijd netwerk van straatdokters en straatverpleegkundigen die vinden dat de écht kwetsbare burgers beter moeten worden beschermd. De daklozen, die hier veertien (mannen) tot zestien (vrouwen) jaar korter leven dan gemiddeld. In Nederland hebben mensen zonder adres geen recht meer op een zorgverzekering. Daarom zijn de straatdokters ook hier begonnen, vaak op eigen kosten (doneren kan).

Het aantal daklozen is in Nederland de afgelopen tien jaar verdubbeld tot ruim 39 duizend, volgens het CBS. Naar schatting eenderde kan geen adres opgeven. Bij een promotieonderzoek in de vier grote steden bleek bovendien in 2016 dat eenderde van alle daklozen daar een IQ van onder de 70 heeft, en dus verstandelijk beperkt is.

‘O gelukkig ben je er Josee, ik vroeg me al af hoe lang we hem binnen konden houden’, zei de medewerker van de splinternieuwe daklozenopvang aan de Eindhovense Boutenslaan, toen ze daar aanbelde voor de Bengalees. Vóór corona kwamen daklozen naar de praktijk van de straatdokters toe, maar sinds maart zoeken ze hier iedereen in zijn eigen omgeving op, om zoveel mogelijk kans op besmetting van de straat te houden. Met dat doel kwamen er ook extra opvangplaatsen. En overdag hoeft nu voorlopig niemand te vertrekken uit de nachtopvang. Overal wordt Josee ontvangen als familie.

In Eindhoven zijn er ongeveer driehonderd thuislozen met een vast adres in de maatschappelijke opvang. Daarnaast zijn er nog tweehonderd ‘niet rechthebbenden’, dus zonder adres en verzekering. Voor al die mensen is nu opvang geregeld, maar zo’n vijftig willen dat niet. Sommigen houden zich verscholen in een bos, anderen slapen in hun auto.

Ook dakloze mensen met corona-achtige klachten of een vastgestelde besmetting moeten in quarantaine, en dat lukt goed. Voor een positief geteste vrouw werd, toen ze weigerde, een gedwongen opname geregeld – maar die bleek toen niet meer nodig, ze ging in quarantaine bij een vriend. ‘Gedwongen opname is ook echt de ultieme maatregel.’

Longonderzoek bij een heroïneverslaafde.

Josee ziet weinig van angst voor corona, ‘dakloze mensen hebben echt grotere zorgen’. Bij een jonge vrouw met zware longklachten die op het punt staat heroïne te roken als we komen, alles ligt al klaar: ‘Goed dat je weer op gewicht bent, meisje.’ Dan een man die denkt zijn hand te hebben gebroken toen hij boos tegen een kast beukte. Een man die net uit de gevangenis is en bij Josee fleemt om pijnstillers: ‘Ik ga niet zeggen godzijdank is er corona, maar zonder had ik geen bed.’

De Bengalees test negatief. In Eindhoven werden tot nu toe maar vijf daklozen besmet, een goede score. De straatdokters waren ook al aan chaos gewend: dan let je vanzelf beter op.

Meer over