Column

Stop met het opsluiten van kinderen als misdadigers in een absurd systeem

null Beeld
Harriët Duurvoort

‘I believe that very few men are capable of estimating the immense amount of torture and agony which this dreadful punishment, prolonged for years, inflicts upon the sufferers.’ Charles Dickens beschreef in 1842 zijn afschuw over het systeem van eenzame opsluiting in het cellulaire strafsysteem, na een bezoek van de gevangenis Cherry Hill in Philadelphia.

Ik kwam de verwijzing naar Dickens tegen in een essay van Jolande uit Beijerse, hoogleraar Jeugdstrafrecht aan de Erasmus Universiteit. Daarin maakt ze een opmerkelijke vergelijking tussen het historische debat over de wreedheid van eenzame opsluiting in het gevangeniswezen en een hedendaagse vorm van eenzame opsluiting van kinderen met gedragsproblemen in de gesloten jeugdzorg.

Eenzame opsluiting is altijd omstreden geweest, hoewel het ontstaan van het cellulaire strafstelsel in 1840 nog kan worden beschouwd als stap vooruit in de menselijke beschaving. Het ontstond immers tegen de achtergrond van het toen bestaande strafstelsel, de Code pénal. Dat bestond destijds uit lijfstraffen, zoals geseling en ‘te pronkstelling’ op het schavot, de doodstraf en tuchthuisstraf die gepaard ging met zware arbeid. Dat we gevangenen opsluiten is uiteraard een vorm van maatschappelijke vergelding. Het betreft volwassenen die door de rechter na een eerlijk proces zijn veroordeeld voor het plegen van een misdrijf.

In de jeugdhulp van de 21ste eeuw gaat het niet om vrijheidsbeneming vanwege een veroordeling voor een strafbaar feit. Het gaat om ‘hulp’ aan kinderen met ‘ernstige opgroei- of opvoedingsproblemen die de ontwikkeling naar volwassenheid ernstig belemmeren’.

De reden dat we vanaf 2008 een systeem van gesloten jeugdzorg hebben, ligt bij het eeuwige probleem in de jeugdzorg: het niet voor elkaar krijgen om kinderen passende hulp te bieden. Daarom werd in 2001, als tijdelijke noodoplossing, een voorlopig convenant afgesloten dat het mogelijk maakte jongeren op civielrechtelijke basis in een crisissituatie voor maximaal zes weken te plaatsen op een opvangafdeling van een justitiële jeugdinrichting. Het aantal jongeren dat door dit convenant in de justitiële jeugdinrichtingen werd geplaatst, nam echter explosief toe. Bovendien verbleven de kinderen er veel langer dan zes weken.

Het opsluiten van niet-delinquente kinderen bij veroordeelde criminele jongeren, voelde onrechtvaardig. En dat was het ook. In plaats van een passend zorgaanbod voor kwetsbare jongeren te organiseren, is er vervolgens JeugdzorgPlus opgetuigd. Een gesloten crisisopvang voor civielrechtelijk geplaatste probleemjongeren.

De documentaire Jason, onlangs op het IDFA verkozen tot beste Nederlandse film, geeft een ontluisterend inkijkje in het leven van een kind in de gesloten jeugdzorg. Jason werd als kind mishandeld en misbruikt. Na zijn uithuisplaatsing kwam hij in de JeugdzorgPlus terecht. In de indringende documentaire laat hij de kijker toe bij zijn EMDR-therapie. Om de trauma’s van zijn misbruik te verwerken, maar ook de trauma’s die hij opliep in de gesloten jeugdzorg. Door het fixeren, het naakt gefouilleerd worden, het worden opgesloten, alleen met zijn demonen, verstoken van onderwijs. Een van de beklemmendste fragmenten is het moment waarop Jason zegt dat hij het makkelijker kon aanvaarden dat zijn broer, die hem ernstig mishandelde, nu eenmaal ‘niet spoorde’, dan dat ook hulpverleners, rechters niet te vertrouwen waren. Hij bepleit in zijn documentaire het afschaffen van de gesloten jeugdzorg.

De afgelopen tijd heb ik uit de jeugdzorgsector soms kritiek gekregen op het feit dat ik zo vernietigend schreef over uithuisplaatsingen, bijvoorbeeld bij toeslagenslachtoffers. Ik zou niet voldoende beseffen dat er situaties zijn waar kinderen echt niet meer thuis kunnen opgroeien. Dat besef ik terdege, hoewel ik net als velen ervan overtuigd ben dat een uithuisplaatsing niet altijd gebeurt op terechte gronden na gedegen onderzoek. Maar juist ook in het geval van een terechte uithuisplaatsing, moeten we beseffen dat we kinderen op geen enkele manier beschermen als we ze van de ene onveilige (thuis)omgeving naar de andere onveilige plek verplaatsen. Een omgeving waarin mishandeling – ik sluit mij aan bij Dickens en zie eenzame opsluiting hier als een vorm van mishandeling – gewoon een reguliere ‘jeugdhulp’-interventie is.

Gesloten jeugdzorg kost minimaal 125 duizend euro per kind per jaar. Het is puur onrecht dat voor dit bedrag niet de intensieve hulp op maat kan worden gegeven die deze kinderen nodig hebben. Onze kwetsbaarste kinderen hebben behandeling, begeleiding, liefde en bescherming nodig. Niet een absurd systeem dat ze opsluit als misdadigers.


Harriet Duurvoort is publicist.

Meer over