ColumnArie Elshout

Stop met het geflirt met neutraliteit en laat Europa Biden helpen bij Amerika’s ‘reclassering’

null Beeld

Trump is weg, wat blijft is de overtuiging van veel Europeanen dat de Amerikanen niet meer te vertrouwen zijn sinds zij in 2016 op de man stemden. Dat sentiment leeft bij maar liefst 53 procent van de Duitsers, leert een recente peiling. Pikant: het volk dat ooit voor Hitler koos, gelooft als het om Amerikanen gaat niet in het vermogen tot correctie, zelfreiniging en het maken van een nieuwe start. De Duitsers vergeten dat Trump bij de eerste de beste democratische gelegenheid werd weggestemd, terwijl zij zelf ooit eerst heel Europa in puin legden voor ze weer tot zinnen kwamen. Dit is een jij-bak van jewelste, maar bij een overmaat aan morele zelfgenoegzaamheid, trek ik graag het ontnuchterend handspiegeltje dat ik voor dit soort gevallen altijd bij me draag in mijn kontzak.

De peiling waarnaar ik verwees is een pan-Europese enquête van de European Council on Foreign Relations (ECFR) in elf landen, waaronder Nederland. Conclusie: Europa’s geloof in Amerika heeft door Trump een knauw gekregen. Zodanig zelfs dat de meeste Europeanen er weinig fiducie in hebben dat de nieuwe president Biden Amerika’s neergang kan stoppen. Opvallend: een meerderheid wil dat hun land neutraal blijft in een conflict van de VS met China. Ook staan de Europeanen niet te springen om de kant van VS te kiezen tegen Rusland. De stellingname voor neutraliteit noemen de onderzoekers ‘radicaal’.

Zij gaat inderdaad ver. Te ver? Laten we dat proberen te bepalen door de situatie om te draaien: wat zouden wij ervan vinden als de Amerikanen zich neutraal opstellen tegenover Europa? We kunnen dat weten want Trump gaf er een voorproefje van en dat beviel slecht. Als hij zich warmde aan de zielsverwante autocraat Poetin voelden Europese politici zich verweesd en hulpeloos. Toen hij in oktober 2019 de Amerikaanse militairen uit Noord-Syrië terugtrok en de Koerden daar voor de Turkse, Syrische en Russische bus gooide, keek Europa ontredderd en machteloos toe.

De les: een wereld waarin Amerika en Europa elkaar loslaten, is weinig aanlokkelijk. Laten we daarom onze zegeningen tellen: Trump is vertrokken, blaas samen met Biden de notie van het Westen nieuw leven in. Dat geflirt van veel Europeanen met neutraliteit getuigt van zelfoverschatting. De Europese Unie ontbeert, blijkt herhaaldelijk, de politiek-militaire slagkracht voor het bedrijven van krachtige gebeurtenissenpolitiek, met 27 lidstaten die hun vetorecht koesteren in kwesties van oorlog en vrede. De EU had de manschappen om de Amerikanen af te lossen in Noord-Syrië, zoals Trump wilde, maar zij deed niets, tot verdriet van de Koerden.

Dus: zonder Amerika wordt het moeilijk. Dat wil niet zeggen dat het mét Amerika gemakkelijk is. Nooit geweest. Amerika is geen Europa. Ondanks de Europese immigranten is het een ander land, met een ander temperament, met een onwrikbaar geloof in harde macht, de vlag en God. We zagen het weer bij Bidens inauguratie, bij al die gebeden, hoofden werden gebogen, ogen gesloten. Dit alles schuurt met het moderne Europa, dat zichzelf het liefst zou willen oplossen in een weeïg universalisme zonder nationale symbolen. De verschillen voeden ook van oudsher een sterk anti-Amerikanisme, dat zich ook deze dagen tot vervelens toe laat belijden in monotoon gebrom. De relatie met de Amerikanen zal er altijd een van aantrekken en afstoten blijven.

Daar komt bij dat Amerika een enorm probleem met zichzelf heeft: de ongelijkheid, de verdeeldheid, de cultuuroorlog. Maar we hebben het nu over internationale politiek: daarin kan na Trump gemakkelijker de knop worden omgezet. Als Europeanen het (aanmatigende) idee hebben dat de Amerikanen een reclasseringstraject moeten doorlopen, is op dit terrein de kans op rehabilitatie het grootst. Europa moet Biden daarbij helpen. Neutraliteit is geen optie. Zolang die niet stoelt op geloofwaardige politiek-militaire macht, komt zij neer op een ‘aanvraag voor vervroegde uittreding uit de concurrentiestrijd tussen de grote mogendheden’, aldus ECFR-onderzoeker Ivan Krastev. Neutraliteit wordt dan schuilgedrag. Moeten we niet willen ten overstaan van China’s neokolonialisme en Poetins gifmengers.

Ik klamp me vast aan het enthousiasme dat Garth Brooks en Amanda Gorman op de inauguratie losmaakten. De jonge zwarte dichter was een feest van klank en kleur. Het is Amerika’s vrolijkmakende kant – hij bestaat nog.

Arie Elshout is journalist.

Meer over