OpinieJohn Louws

Stimuleer het lezen, maar negeer Netflix niet

Jongeren moet beter worden uitgelegd waarom het ‘lastige lezen’ meer te bieden heeft dan series kijken.

Met instemming las ik het betoog van Maarten Doorman voor het lezen van boeken. Doorman wijst op de neerwaartse spiraal van het lezen, met name van literatuur, door de jongere generaties. Ook pleit hij gloedvol voor het stimuleren van lezen en wat dat jongeren te bieden heeft. Die boodschap is relevant en iedere keer weer noodzakelijk.

De belangrijkste oorzaak voor de ontlezing is volgens Doorman dat mensen niet op kunnen tegen het beeldscherm en de krachten van ‘Google, Apple Twitter, YouTube en Facebook’. Natuurlijk kan een auteur nooit volledig zijn in een artikel, maar ik mis toch Netflix, Videoland en HBO. Zij bieden met name de jongere generaties verhalen die veel makkelijker te consumeren zijn dan wanneer zij zelf een verhaal moeten lezen. Ik denk dat wij als oudere generaties te veel van onze eigen (lees)ervaringen uitgaan en vergeten dat wij lazen in een tijd dat het lezen van boeken bijna de enige mogelijkheid bood om je op ieder moment te kunnen verplaatsen in andere gedachten- en gevoelswerelden dan die van jezelf. Natuurlijk was er de film, maar in tegenstelling tot de literatuur kon je daarvan alleen op bepaalde momenten genieten.

Jongeren kunnen kiezen

Wij ouderen vonden en vinden lezen niet inspannend, eerder ontspannend. Maar vergeten we daarbij niet dat de leesinspanning door jongeren anders wordt ervaren dan door ons? Ook jongeren houden van verhalen, maar ze kunnen kiezen uit twee aanbieders: het verhaal in boekvorm en het Netflixverhaal.

Ter vergelijking: toen de e-bike nog niet bestond, was fietsen op ­eigen kracht normaal. Het was de enige mogelijkheid om je per fiets te verplaatsen. De tijden veranderen en voor veel ouderen lijkt gewoon fietsen al snel een te zware inspanning geworden. Gelukkig is er de e-bike die ervoor zorgt dat je minder hoeft te trappen.

Sinds mensen thuis op de bank een bioscoop hebben, komen jongeren al vroeg tot de ontdekking dat het kijken naar een verhaal minder energie kost dan het lezen van een verhaal. En gelijk hebben ze.

Lezen vraagt nogal wat inspanning van de lezer: geconcentreerde aandacht en het transformeren van een wereld in woorden tot een verhaal. Je moet het verhaal zelf oproepen in je hoofd. Dat lukt alleen als je niet te moe bent. Zodra de concentratie wegvalt, stopt het verhaal.

Afzondering

Een Netflix-aflevering gaat er heel wat gemakkelijker in. Een verhaal in beelden ontrolt zich vanzelf, zelfs als je moe bent. Ook ik ervaar dat verschil als hartstochtelijk lezer en Netflixkijker.

Lezen vraagt om afzondering. Het is – wat klinkt dat vervelend – een letterlijk ‘asociale’ bezigheid. Lezen doe je in je eentje, in afzondering, een ander mag je niet storen, want dan is de concentratie weg en stopt het verhaal. Lezen lukt vaak alleen in alle rust en stilte. Kom daar eens om in deze tijd. Netflixen kun je ook met zijn tweeën, gezellig ‘bingewatchen’, ondertussen al of niet ervaringen met elkaar delend.

Andere hoofden

Misschien moeten we als bepleiters van het lezen ons niet afzetten tegen dat kijken naar verhalen, maar jongeren het verschil laten ervaren tussen het lezen en kijken. Wat heeft dat ‘lastige lezen’ meer te bieden dan kijken?

Lezen biedt nog altijd mogelijkheden die beeldverhalen missen: door te lezen kun je je verplaatsen in de voor het oog verborgen wereld van gedachten en gevoelens van anderen. Netflix en andere beelddragers kunnen schitterend het handelen van personages vastleggen. Maar wat personages echt denken en voelen, kunnen ze alleen suggereren.

Alleen de roman biedt de mogelijkheid je echt te verplaatsen in de hoofden van anderen, hun gedachten en diepste gevoelens te leren kennen. Dat maakt lezen nog altijd uniek en waardevol. Alle reden dus om het literatuuronderwijs te stimuleren, maar dan is het wel zaak je niet af te zetten tegen Netflix-kijken (‘het N-woord’). Betrek het kijken naar verhalen veel meer bij het lezen van verhalen.

Vergelijkend kijken en lezen ­levert mogelijk op dat jongeren tijdens het literatuuronderwijs ontdekken dat het lezen van een verhaal nog altijd iets essentieels biedt dat Netflix mist.

John Louws is oud-docent Nederlands.

Meer over