ColumnDaniela Hooghiemstra

Stel je voor dat het coronavirus een einde maakt aan de terreur van de imago-marketing

null Beeld

Het coronavirus is geen verkapte zegen. De pandemie maakt arm, zet mensen tegen elkaar op en de prijs die voor schone lucht wordt betaald, is te hoog. Toch tekent zich tegen de horizon langzamerhand een klein lichtpuntje af en dat is de schijnbaar sluipende verdwijning van de Bekende Nederlander uit het maatschappelijke leven. Aan de talkshowtafel wordt hij verdrongen door deskundigen, op sociale media kan hij geen foto’s meer posten van tropische stranden en vriendengroepen, de belangstelling voor zijn kleding, haar, make-up en eten en drinken neemt af, en schaatsen kan hij ook al niet.

Wat ooit begon met een ‘stal’ van Joop van de Ende, is uitgegroeid tot een universum. Met Gerard Joling, André Hazes, Martien Meiland, Gordon en Bridget Maasland was ik gaan leven als met Robijn, Parodontax en beschuit van Bolletje. Hoe onverwachts de verschijning van de BN’er op allerlei plekken ook was – Dries Roelvink vestigde zich als politiek commentator, Tim Hofman als dichter, Art Rooijakkers als schrijver, Linda de Mol als interviewer, Arie Boomsma als poëziedeskundige en Sylvana Simons en Albert Verlinde als politici – opkijken deed ik daar niet van.

Toch hoeft de BN’er na de pandemie wat mij betreft niet terug te komen. ‘Ik ben een tijdje stil geweest’, excuseerde fotomodel en actrice Doutzen Kroes zich deze zomer, ‘omdat ik heb geprobeerd om alles te begrijpen en ik begrijp het niet.’ Dat geeft niks, zou ik tegen haar willen zeggen, er zijn zo veel mensen die het niet begrijpen en zolang ze hun mond houden, neemt niemand hen dat kwalijk. Bram Moszkowicz interviewt voor het weekblad Privé tegenwoordig ándere Bekende Nederlanders. Dat leek me ook een prima oplossing.

Intussen kunnen de zogenaamde mainstreammedia dan verder experimenteren met de revolutionaire gedachte dat je in plaats van Bekende Nederlanders dingen te laten doen of zeggen waar ánderen goed in zijn of verstand van hebben, je ook niet-bekende Nederlanders dingen kunt laten doen of zeggen waar ze zelf goed, of expert in zijn. Wie weet worden ze dan vanzelf bekend. Het zal mij niet verbazen als viroloog Marion Koopmans en ic-arts Diederik Gommers volgend jaar aan het Songfestival meedoen. Maar voorlopig wentel ik me nog even in de gedachte dat ze op televisie zijn omdat ze ergens verstand van hebben.

In die nieuwe tijd, ik fantaseer nu even verder, zou je ook kunnen ophouden met het interviewen van presentatoren. Als je goed kunt voorlezen of anderen aan het woord kunt laten, betekent dat namelijk niet dat je zelf ook iets te zeggen hebt. Ik realiseer me dat ik onderhand misschien een beetje doordraaf, maar stel je voor dat we ons dan ook niet langer bezig hoeven te houden met de vraag of iemand man, vrouw, homo, hetero, ‘zwart’, of ‘wit’ is. Dat de enige reden dat iemand het publieke domein betreedt, voortaan is dat hij of zij ergens talent voor heeft. Dat iets dat zo modderig en complex is als ‘identiteit’ niet langer gedefinieerd hoeft te worden aan de hand van een zo verstikkende categorie als ras, sekse of seksuele geaardheid.

‘Kijk je met je rechteroog naar mij, dan ben ik een eend’, parafraseerde columnist Maxim Februari de psycholoog Joseph Jastrow vorige week in NRC Handelsblad, ‘kijk je met je linkeroog, dan ben ik een konijn.’ In gedachten zie ik Postcodeloterijkanjer/presentatrice/actrice Chantal Janzen glazig naar de pagina staren, maar die kant moet het wat mij betreft op. Doden zullen niet worden herinnerd om hun seksuele voorkeur, hun geslacht of de kleur van hun huid en ook niet om hun door Leco van Zadelhoff bedachte ‘look’.

Stel je voor dat het onverwachtse effect van dat vervloekte virus zou zijn dat er na al die jaren een einde komt aan de terreur van de imagomarketing, die van het culturele en maatschappelijke leven een dorre vlakte en van de politiek een karikatuur heeft gemaakt. Dat het verschil tussen winstoogmerk en innerlijke drijfveer, persoonlijke aandachttrekkerij en algemene relevantie, narcistische hysterie en engagement, zich weldra, als het licht aan het eind van een donkere tunnel, zich aan ons zal openbaren.

Daniela Hooghiemstra is historicus en schrijver.

Meer over