tv-recensiefrank heinen

Stef Biemans bewijst dat je het best jezelf kunt relativeren om werkelijk serieus te worden

null Beeld

Aan het slot van het kakelverse Omroep Max-programma Aria – een wedstrijd voor operazangers, plus Dionne Stax in glitteroutfit – vond er een ‘sing-off’ plaats waarbij een van de deelnemers zou afvallen.

Stax: ‘Ik vind jullie sowieso al helden.’ Dit was serieus bedoeld.

Er is vast een verklaring voor die mijn pet te boven gaat, maar waarom wordt er in grote shows als Aria vaak zo ernstig gedaan over iets wat objectief gezien krankzinnig is. Voorbeeld: een sing-off tussen twee zangers, aan het einde van het programma, waarbij de keuze voor wie er ‘door mag’ wordt gedaan door een soort phantom of the opera, een schimmige Secret Judge die communiceert via appjes die vervolgens door Stax worden voorgelezen. Waarom gebeurt dit? Aria probeert, schat ik zo in, op laagdrempelige wijze opera voor een groot publiek toegankelijk te maken. Waarom zou je daar een ingrediënt uit een kinderprogramma aan toevoegen? Alsof je een stoofpot bereidt en er op het laatst nog wat Smarties doorheen roert, zodat het een gerecht voor het hele gezin wordt.

Presentatoren moeten zich af en toe door formatkeuzes heen worstelen die ze zelf misschien ook niet helemaal begrijpen. Daarvoor bestaan uiteenlopende strategieën. Dionne Stax koos er in Aria voor om haar toon op geen enkel moment te wijzigen. Misschien zou het de kijker op die manier niet opvallen dat we na elk optreden van een getalenteerde zanger(es) weer een vrije val maakten in de platte tv-realiteit. Harm Edens koos er in zijn quiz Je zou het moeten weten (Avrotros), over 70 jaar televisie, diezelfde avond voor om een op zichzelf tamelijk oubollig programma te ontregelen door zijn bekende kandidaten met een grote grijns wakker te houden met een resem vileine opmerkingen die hij van Dit was het nieuws heeft meegebracht. Ook een optie.

Hoe ingewikkeld het evenwicht is, was te zien in de laatste aflevering van het schitterende (en zeer terugkijkwaardige) Brieven aan de rest van Spanje (VPRO), Stef Biemans’ opvolger van het Nipkowschijf-winnende Brieven aan Andalusië. Biemans bezocht enkele van de talloze bars waar 8 miljoen Spanjaarden elkaar dagelijks ontmoeten. Het uitpluizen van de cafécultuur leidde ertoe dat de serie zich onvermijdelijk richting de Spanjeclichés voetbal en stierenvechten zou bewegen, stelde Biemans in de voice-over vast.

Die teleurstelling maakte snel plaats voor de milde verbazing waarmee hij zijn onderwerpen tegemoet treedt: Biemans bezocht een Real Madrid-bar waar de eigenaar zomaar opeens een aan het plafond hangend blik wegkopte. Daarna trachtte hij in een stierenvechtersbar vergeefs zijn bezwaren tegen het fenomeen uiteen te zetten. Het gesprek met een beroemde toreador verliep eveneens anders dan gehoopt, maar kreeg daardoor extra diepte: het toonde wat er van heldere principes overblijft in de realiteit van traditie, ongemak en sociaal wenselijk gedrag. Het is juist de zelfrelativering die ervoor zorgt dat je Brieven aan de rest van Spanje echt serieus kunt nemen.

Meer over