VerslaggeverscolumnMargriet Oostveen in Almere

Spoken word kan meer in gang zetten dan een verplichte leeslijst

null Beeld

Wie Amanda Gorman mocht vertalen was nog helemaal geen kwestie toen vijftien spoken word-dichters toezegden om maandagavond aan te treden voor een online ‘Female Poets Marathon’, bij Avanti in Almere. Van Charlotte Beerda uit Groningen tot het grote talent Daniëlle Zawadi, geboren in de Democratische Republiek Congo. De dichters worden aan elkaar gepraat door boekenweekdichter Babs Gons.

Babs Gons wil me er niet over spreken. Om twee redenen, vermoed ik. De eerste vindt u in haar droogkomische gedicht ‘Zou je woensdag zwart willen zijn’, te zien via YouTube. De tweede reden is dat Gons geen zin meer heeft in de aandacht die haar ten deel valt, sinds schrijfster Marieke Lucas Rijneveld zich terugtrok als vertaler van Gormans inauguratiegedicht ‘The Hill We Climb’ – als íemand het beter zou kunnen, dan Babs Gons, hoorde je. Of ze het ook zou willen, is haar bij mijn weten niet gevraagd.

Zaterdag reageerde Marieke Lucas Rijneveld in de Volkskrant op alle consternatie met het gedicht Alles bewoonbaar’. Precies op de helft, waar het perspectief ook kantelt, krijgt het woord ‘verplaatsen’ er een dubbele betekenis: niet alleen je ín een ander verplaatsen, maar ook jezelf kunnen opschuiven, ruimte maken ‘wanneer het niet jouw plek is’. In dat verband is het trouwens wel ironisch dat Rijneveld met dit gedicht niettemin opnieuw flink de ruimte neemt en krijgt.

Spoken word-dichter Sandy Bosmans thuis. Beeld
Spoken word-dichter Sandy Bosmans thuis.

Enfin. Ik rijd intussen naar Almere voor Sandy Bosmans, een van de dichters bij Avanti maandagavond: 34 jaar oud en in het dagelijks leven teamleider bij een woningbouwvereniging. Kostwinner. Moeder van twee kinderen. En dichter:

JEMOEDERTABOE

Je moeder is een verdwaalde Libelle Zomerweekhoer

Ik moet lachen om de feilloze ontmanteling van het je-moeder-is-een-hoer-seksisme, uit de bundel En ze leefde nog. In de zomer lopen Libelle-vrouwen hier vaak de weg te vragen, zegt Sandy, als we eenmaal op haar bank achter een etagère met appeltaart en chocolade zitten.

Het decor is Almere Poort, de nieuwste wijk. Net het Amsterdamse IJburg, middenklasse, alleen wonen hier veel meer mensen van kleur en zie je weer eens hoe gesegregeerd Nederland vaak is.

Sandy Bosmans’ vader komt uit Geldrop en haar moeder uit Ghana. Ze scheidden en Sandy verhuisde met haar moeder en drie zusjes naar Almere. Haar moeder had een eigen naaiatelier en is sterk maar veeleisend. In Ghana heb je maar drie serieuze beroepen, luidt de grap: ingenieur, dokter of advocaat.

Sandy werd al jong de kleine advocaat genoemd omdat ze altijd wilde discussiëren, maar ze moest haar mond houden. Verder een onbezorgde jeugd, ze speelde veel buiten.

Ze bewonderde Matilda van Roald Dahl. Schreef verhalen. En haar cito-score katapulteerde haar moeiteloos naar het atheneum. In haar eindexamenjaar werd ze zwanger. Ze bleef bij haar moeder wonen tot haar drieëntwintigste, Sandy maakte intussen school af en haalde braaf haar bachelor rechten.

Maar ze moest zich uiten en Sandy ontdekte Poetry Circle, het in 2007 mede door Babs Gons opgericht netwerk voor ‘performende schrijvers’. Vrije woordkunst: spoken word kan poëzie zijn, proza, rap. Er zijn nu groepen in Rotterdam, Amsterdam, Eindhoven, Leeuwarden, Tilburg en Zwolle. Na een strenge auditie kun je twee jaar blijven voor workshops. ‘Mini-gemeenschappen van gelijkgestemden’, zegt Sandy. ‘Dáár werd ik pas echt schrijfziek.’

Ze is naast haar baan en optredens nu zelf spoken word-coach op scholen. En ziet kinderen die de verplichte leeslijst verafschuwen in dit genre tot leven komen. Alleen daarom al verdient het aandacht.

Sandy kreeg haar tweede kind met Laid Attiaoui, bekend als de rapper Kaascouse. Laid heeft een Nederlandse moeder en een Marokkaanse vader. Spoken word-dichters zijn niet zelden bicultureel en schrijven daarover. Vaak zijn ze ook hoogopgeleid en daardoor niet helemáál zonder privileges. ‘Maar we zoeken wel een thuis, of zoiets. En Poetry Circle voelt als thuis, omdat je samen naar hetzelfde zoekt.’

Naar wat precies? Niet naar zwart of wit. Wel naar een tussenvorm, misschien. ‘Buiten hoor je soms: ‘maar dat woord bestaat niet’. Bij Poetry Circle zeggen ze: ‘Het bestaat wèl. Omdat ik het zeg’.’

En dat je dan zelf opeens bestaat. Omdat jij het zegt.

Meer over