Splits banken in een spaar- en een risicodeel

Je kunt de financiële crisis niet los zien van het ongedaan maken van de scheiding van bankactiviteiten.

'Een nutsbank beheert spaarrekeningen, geeft kredieten of verstrekt hypothecaire leningen.'

Columnist Peter de Waard heropent in zijn bijdrage 'Moet ook Volksbank weer terug naar 'hebzuchtcultuur'?' de discussie over het fenomeen staatsbank (Economie, 29 augustus). Ondanks de Brusselse regels dat een genationaliseerde bank weer geprivatiseerd zou moeten worden, raadt hij een nieuw kabinet aan de huidige Volksbank - de moeder van de SNS Bank, ASN Bank, BLG Wonen en Regiobank - in feite een staatsbank te laten blijven.

De Volksbank derhalve afgesplitst als een algemene nutsbank, gericht op 'duurzaamheid, maatschappelijke betrokkenheid en mensgerichtheid' (NOS Economie, 23 februari). Ter informatie, een nutsbank zoals de Postbank vroeger, verzorgt betalingstransacties, beheert spaarrekeningen, geeft kredieten aan het midden- en kleinbedrijf of verstrekt hypothecaire leningen.

Private banken voeren beurstransacties uit, verhandelen derivaten, adviseren bij overnames en/of fusies, brengen bedrijven naar de beurs en beheren vermogens.

Hoogleraar risicomanagement Jan van de Poel ging nog een stap verder. Hij pleit voor het opsplitsen van de bankensector in nutsbanken en private banken, door hem genoemd 'retailbanking' respectievelijk 'trading', als 'crisisbestrijding' (Het Financieele Dagblad, 2 februari 2015). Want 'zonder splitsing blijft de prikkel bestaan om te speculeren ten laste van aandeelhouders, klanten en de staat'.

De achtergrond van voorstellen als van De Waard en Van de Poel is de verandering van banken de laatste twintig jaar van een rente- naar een provisiebedrijf. Daarbij verschoof de nadruk geleidelijk van geld- en betalingstransacties via vermogensbeheer naar gecompliceerde financiële projecten, zoals corporate finance, fusies en overnames, handel in risicovolle producten en verhandelen van bankactiva in de financiële markten.

In dezelfde periode vond er bancaire automatisering en informatisering plaats, alsmede de integratie van front- (balie) en backoffice (ondersteunende verwerking), wat leidde tot minder vestigingen en minder arbeidsplaatsen. Lager en middelbaar personeel was vaak zowel drager als dupe van deze veranderingen. En geleidelijk groeide er een zekere kloof tussen twee personeelsgeledingen: de 'goudhaantjes' in het hogere management en/of dealing room en de 'werkbijen' in ondersteunende functies en/of lokale kantoren.

Er ontstond aldus een 'onbalans tussen werknemers en economische belangen in het bankbedrijf', waar het rapport van een Raboteam uit 2006 onder leiding van personeelsmanager Hans van der Heijden, 'De WERKelijkheid van morgen' geheten, voor waarschuwde. Daarentegen moet centraal staan de driehoek: klant, winst/verlies en personeel. Klantwaarde is dan een combinatie van financiële stabiliteit en personeelswaarde.

Kijken we in de internationale bankgeschiedenis dan is de zogeheten Glass-Steagall Act uit 1933 een mijlpaal. Deze functioneerde tot 1999 in de Verenigde Staten. Deze wet scheidde namelijk de spaarmarkt en de zakelijke financiële markt. De financiële crisis die in de VS een decennium geleden begon, kan niet los gezien worden van het toen ongedaan maken van deze scheiding van bankactiviteiten.

Opmerkelijk is dat president Obama voorstellen deed (de zogeheten Volcker Rule), enigszins vergelijkbaar met de Glass-Steagall Act, voor structurele maatregelen om banken te beperken bij investeringen voor eigen rekening. Ofwel 'om gokken à la Las Vegas aan banden te leggen', aldus hoogleraar financiële markten Arnoud Boot (de Volkskrant, 27 januari 2010).

Boot introduceerde daarbij een variant op het afsplitsen (De Waard) respectievelijk het opsplitsen (Van de Poel) van banken en wel om via een holding-structuur bankactiviteiten intern te scheiden, zodat de diverse activiteiten binnen dezelfde juridische identiteit blijven.

Laten het nieuwe kabinet en de Tweede Kamer eens nadenken over de mogelijke structuur van de bank van de toekomst, al dan niet afgesplitst, opgesplitst of intern gescheiden. Er is meer nodig dan transparanter toezicht op en een hogere liquiditeitsratio van banken.

Wout Buitelaar is hoogleraar-fellow Amsterdam Business School/UvA. Piet Joustra is oud-directeur Hoogovens.

Meer over