columnJoost Zaat

Sociale media zijn geen bron van wetenschap

null Beeld

Bange mensen kun je alles wijsmaken, ook dat je een wondermiddel hebt gevonden. Dat deed een huisarts in Noord-Limburg vorige week toen hij zijn eigen protocol met zinktabletjes, hydrochloroquine en azitromycine aanprees. De therapie had hij van sociale media. Hij had acht patiënten behandeld en die waren allemaal beter geworden. Dat moest iedereen maar gaan doen. Duh, driemaal daags een weesgegroetje in de in die streek alom aanwezige kapellen had vast ook geholpen, maar dat had die dokter niet uitgeprobeerd.

Arggg, mijn bloeddruk schoot omhoog, want hier prees een naïeve dokter met alternatieve trekjes een behandeling met mogelijk zeer nadelige gevolgen aan. Daar kan ik slecht tegen, zeker toen bleek dat meer huisartsen dit ‘protocolletje’ gebruiken. Ook in crisistijd blijft wetenschap bestaan en juist dan horen dokters te varen op bewijs. Een behandeling moet én werken én niet schaden. Of een behandeling werkt, zoek je uit in een gerandomiseerd, liefst dubbelblind, onderzoek. Dokters en patiënten weten niet wie wat krijgt. Patiënten moeten lijken op die waarbij dokters de behandeling later ook zullen toepassen: in leeftijd, klachten, eerdere behandelingen en nog een heleboel meer. Aan een onderzoek bij heel zieke patiënten op de ic heb je als huisarts weinig. Want onze patiënten zijn niet doodziek en andersom, wat bij ons werkt, kan bij de ic-patiënten falen. En vooral je uitkomst moet relevant zijn, bijvoorbeeld ‘niet doodgaan’ en niet ‘minder virusuitscheiding’.

Wat weten we tot nu toe? Zink kan niet veel kwaad, hoewel het niet helpt bij luchtweginfecties bij kinderen. Kinderen bleven even lang ziek bij een luchtweginfectie of ze nu zink of nep slikten. Hoewel Trump en de Limburgse dokter geloven in (hydro)chloroquine en azitromycine ontbreekt het bewijs voor heilzame effecten. In laboratoriumschaaltjes hebben die pillen enig effect op coronavirussen, maar bij mensen deden ze niets bij sars en mers.

De hype is min of meer begonnen met een Frans onderzoek bij 26 patiënten en 16 controles naar virusuitscheiding. Dat onderzoek is door methodologen terecht bij de enkels afgezaagd: geen randomisatie, groot verschil in leeftijd tussen beide groepen, dode patiënten telden niet mee bij de uitkomst en nog een heleboel andere ongerechtigheden. In een andere piepkleine Franse serie patiënten – zonder controlegroep – bleef het virus trouwens gewoon lekker lang in de neus van behandelde mensen zitten. Beide middelen kunnen –zeker in combinatie – zeer ernstige bijwerkingen hebben: hartritmestoornissen, delier, agressie. Bij proefdieren heeft hydrochloroquine in combinatie met het bij diabetes veel gebruikte metformine zelfs een sterftekans van 30-40 procent.

In Nederland start direct na Pasen een groot onderzoek bij patiënten met matige tot ernstige covid-19 en in de VS gaan ze kijken of de middelen ook werken bij lichte gevallen.

Verstandige huisartsen hebben altijd geduld en wachten op uitkomsten van goed onderzoek óf ze doen daar zelf aan mee. Onverstandige dokters gokken alleen. Die kun je beter ontlopen. Gelukkig denkt de Inspectie voor de Gezondheidszorg er ook zo over. Die gaf deze cowboy op zijn kop.

Meer over