Columnkustaw bessems

Politieke beschouwingen toonden herstelwerkzaamheden én een smerig dieptepunt

null Beeld

Eigenlijk waren alle politieke nieuwsfeiten van afgelopen week herstelwerkzaamheden.

De 7 miljard voor klimaatmaatregelen, door Rutte aan de man gebracht als spontane en zelfstandige ambitie? Het is door de rechter afgedwongen achterstallig onderhoud.

Hogere lonen in de zorg en het onderwijs, meer geld voor het leger, het half terugdraaien van een belastingverhoging voor woningcorporaties? Het zijn slechts broodnodige reparaties.

Er wordt toegeven aan links, luidde her en der de conclusie. Het leek me eerder dat hier basisvoorzieningen werden opgelapt die zelfs de meest overheidsvrezende liberaal niet kan missen. Alsof je om je heen kijkt in een huis dat je in de loop der jaren heel geleidelijk hebt laten verslonzen en ineens ziet: dit gaat zo niet langer.

Misschien naïef dit, maar er was ook reden om iets optimistischer te zijn over die zo vaak bezongen nieuwe bestuurscultuur. Niet omdat partijen in staat bleken om in de marge van een debat tot afspraken te komen. Het was zelfs ietwat genant hoe hartelijk fractievoorzitters als Hermans van de VVD en Jetten van D66 zichzelf daarmee feliciteerden. Nee, wezenlijker is dat de tolerantie lager lijkt dan ooit voor keiharde, openlijke leugens van met name premier Rutte.

Waar die vroeger nog weleens werden weggelachen als onschadelijke schavuitenstreek, zelfs werden geprezen als demonstratie van politiek vakmanschap, staat er nu zelfs voor het kleinste bergje bullshit al iemand met een zwabber aan de interruptiemicrofoon.

Meer dan een beginnetje is het allemaal nog niet. Waar je maar kijkt, wachten uitgewoonde uitvoeringsorganisaties tot ook zij aan de beurt komen. Dat er miljarden worden besteed om tegemoet te komen aan slachtoffers van het toeslagenschandaal zonder dat er ook maar uitzicht op is dat hun binnen afzienbare tijd recht wordt gedaan, toont hoe groot nog de onmacht van de overheid is.

Daarbij gingen de Algemene Politieke Beschouwingen voor het tweede jaar op rij niet over de belangrijkste crisis van het moment. Vorig jaar bleef het parlement met miljoentjes schuiven terwijl buiten de dammen bezweken onder de tweede coronagolf. Nu kwam ’s lands bestuurlijke en democratische inzinking wel af en toe ter sprake als ‘vastgelopen formatie’, maar een laag dieper dan dat kwam niemand, want het debat bleef nu eenmaal een begrotingsbehandeling met het oude, demissionaire kabinet.

En voor zover het over die formatie ging, klonken slechts overbekende verwijten over blokkades. Een discussie binnen smalle marges, zonder aandacht voor de grotere oorzaken die de mogelijkheden zo beperken. Eén oorzaak werd luider en duidelijker vertegenwoordigd dan ooit. De grote minderheid van Nederlanders die stemt op partijen met zo weinig respect voor de rechtsstaat, partijen die zo xenofoob of racistisch zijn, dat het te gevaarlijk is om ze toe te laten tot de regering.

De baby’s van niet-westerse afkomst die nu worden geboren in de grote steden, zei Geert Wilders, zullen Nederland met hun cultuur om zeep helpen. Zijn politieke tegenstanders beschuldigde hij ervan dat zij Nederland ‘verraden’ en in het bestaan bedreigen. Thierry Baudet liet antisemitisme in de handelingen van de Tweede Kamer sijpelen. Want dat is wat het is wanneer je de holocaust bagatelliseert en wanneer je ontkent dat Joden die tijdens de Tweede Wereldoorlog werden uitgeroeid iets uitzonderlijks overkwam. Volg Baudets Twitteraccount en je ziet dat hij dagelijks zijn complottheorieën over corona betrekt van virulente Jodenhaters.

Te hopen valt dat met restauratie van publieke voorzieningen íéts van de bitterheid bij kiezers zal worden weggenomen waar Wilders, Baudet en fellowtravellers als Joost Eerdmans zich mee voeden. Daarmee zijn we er uiteraard nog lang niet. Toch, dat daar een aanvang mee is gemaakt, daarmee mag het een goede week heten.

Mailen? k.bessems@volkskrant.nl

Meer over