VerslaggeverscolumnMargriet Oostveen in Zaandam

Poetin spreekt de taal van de angst, hou op met luisteren

null Beeld
Margriet Oostveen

Het westen was grenzeloos naïef en twee Oekraïners in Zaandam begrijpen dat wel: ‘Jij bent politiek gezond opgegroeid en naïviteit is een gezonde manier van denken. Maar wij waren al gebutst. Daarom zagen we dit aankomen.’

Waarom hielden ze zich dan zo stil? Ik zocht al weken Oekraïners om mee te praten. Niemand wilde. ‘Omdat jullie zo lang geen interesse hadden. En je wil niet steeds als een kapotte plaat klinken.’

Eugene Braginets en Anja Gerashchenko. Ze mijden Poetins naam zoveel mogelijk, onderling gebruiken ze scheldwoorden ‘die wij maar niet vertalen’, nu hebben ze het over ‘hij’.

Hij was al acht jaar aan de gang, sinds hij in 2014 de Krim innam en hun hoofdstad Kiev ‘de moeder aller Russische steden’ noemde.

Hij liet nota bene de MH17 uit de lucht schieten.

Hij steunde martelpresident Assad van Syrië.

Toch bleef de wereld reageren alsof in Oekraïne een soort ‘conflict’ gaande was, waaraan beide partijen schuld droegen.

Eugene Braginets en Anja Gerashchenko. Beeld Margriet Oostveen
Eugene Braginets en Anja Gerashchenko.Beeld Margriet Oostveen

Zij weten beter, ze groeiden op toen Oekraïne nog deel van de Sovjet-Unie was, waarna hun de schellen van de ogen vielen. ‘Op mijn 9de was ik supertrots om in de Sovjet-Unie te wonen’, zegt Eugene, nu security-specialist op de ict-afdeling van ABN Amro in Amsterdam. ‘Wij zouden de arme mensen in het westen leren hoe het allemaal beter kon.’ Holle lach. Pas op zijn 10de boog Eugenes vader zich naar Eugenes oor: ‘Je mag dit tegen niemand zeggen, maar het is allemaal bullshit.’

Het is donderdagochtend 8 uur, we zitten in Eugenes keuken in Zaandam, de afspraak was al gemaakt. Poetin heeft de zwartste verwachting niettemin al overtroffen. Eugene schrok om 4 uur wakker, ‘ik voelde iets’.

Anja zit naast hem. Zij was nog een paar jaar burgemeester van vijf kleine dorpjes in Oost-Oekraïne, maar werkt tegenwoordig op een GGD-testlocatie. Anja kon ook niet slapen en sprak zichzelf streng toe: niet piekeren nu, voor haar lag een drukke dag bij de CDA-afdeling van Zaanstad, waar ze de komende verkiezingen kandidaat-raadslid is. Toen zag ze haar telefoon vol berichten.

Ze kennen elkaar via Anja’s Oekraïense echtgenoot, ook al jaren ict-specialist, bij ING. Kenniswerkers zoals hij zijn van harte welkom in Nederland. Anja woonde intussen ook nog alleen met hun drie kinderen in Oekraïne, toen ze als burgemeester was gekozen, veel kenniswerkers leven zo. Na de verkiezing van president Zelenski vertrok ze teleurgesteld naar Nederland: ‘Wij geloven niet in populistische beloften.’ Zelenski beweerde dat hij Poetin kon sussen door hem ‘in de ogen te kijken.’ Poetin, die sinds het uiteenvallen van de Sovjet-Unie ‘fantoompijn heeft en ons weer wil inlijven’.

Op de ict-afdeling van Eugene werkt ook een oudere Pool. Toen Eugene laatst met de Pool over de laconieke houding van de wereld sprak, zei die: ‘Maar jij en ik kunnen de KGB nog ruiken, Eugene. Alleen dan begrijp je wat daar nu gebeurt.’

Ja, zij ruiken de voormalige geheime dienst van de Sovjet-Unie weer. Anja’s overgrootvader werd doodgeschoten. Eugenes grootouders aan moeders kant zijn naar Siberië gestuurd, aan vaders kant werkten ze juist op de administratie van de KGB. En dat bleef allemaal geheim voor Anja en Eugene, tot de Sovjet-Unie uiteen viel.

Donderdagochtend zijn ze meteen gaan appen en bellen. Eugene met vrienden in zijn stad Charkov, mensen schuilden er al in de metro, ‘die is nog ontworpen voor een kernoorlog’. Zijn moeder en zus waren al eerder naar een dorp 300 kilometer verderop gevlucht, omdat je vanuit de enorme flats in hun wijk Rusland kunt zien liggen. ‘Sovjet-architectuur met 200 duizend Oekraïners erin, een prima doelwit.’ Anja had contact met haar vader, die zijn dorp in Oost-Oekraïne weigert te verlaten en van plan is te vechten tot hij erbij neervalt.

Wat kunnen we hier nu nog doen voor Oekraïne? Wat vinden zíj van de sancties? Eugene schudt moedeloos het hoofd.

Ruslands internationale betalingsverkeer lamleggen? Door het te ontkoppelen van Swift? Eugene: ‘Daar is hij op voorbereid, dat kan hem echt niets schelen.’

Gazprom boycotten? ‘Lagere koersen, dat doet hem ook niets.’

Maar wat dan? ‘Probeer eerst de taal van Poetin te begrijpen’, zegt Anja. ‘Hij spreekt de taal van de angst, niet van de logica. Hou dus op met luisteren. Denk zelf na.’

Eugene: ‘Beschouw vanaf nu alles wat hij zegt als een leugen.’

En vraag je dan af, zeggen zij, hoeveel je bereid bent te verliezen.