COLUMNArie Elshout

Poetin is bang voor corona, en bang voor het democratievirus

Voor Angela Merkel is het een doodsbang moment, in 2007 bij Vladimir Poetin thuis. Ze wordt in de kamer waar zij zitten besnuffeld door Koni, de zwarte labrador van de Russische president. Ze verstijft van angst, een hond heeft haar al eens gebeten. Poetin grijpt niet in. Ik weet zeker dat-ie niks doet, is het enige wat hij zegt, wijdbeens achterover leunend in zijn stoel.

Achteraf verklaart Merkel, net een paar jaar kanselier: ‘Ik snap waarom hij dit moest doen – om te bewijzen dat hij een man is. Hij is bang voor zijn eigen zwakte. Rusland heeft niks, geen succesvolle politiek of economie. Alles wat ze hebben is dit.’

Het was een even dodelijke als rake typering. Juist vorige week was te lezen hoe de 67-jarige Poetin zo benauwd is voor corona dat hij nauwelijks zijn residentie bij Moskou uit komt en ook vrijwel niemand binnenlaat. De weinige bezoekers moeten eerst twee weken in quarantaine zijn geweest, waarna ze ook nog door een ontsmettingstunnel moeten. Het wordt gezien als de paranoia van een ex-spion. Maar het is ook de paranoia van een dictator die in Merkels woorden constant bang is voor zijn eigen zwakte. Hij probeert dat te verhullen met imponeergedrag en intimidatie. Het is ­alles wat hij heeft.

Het labrador-verhaal is meer dan een anekdote. In overdrachtelijke zin zou je kunnen zeggen dat Merkel, Duitsland en Europa zijn omringd door vervaarlijke zwarte honden, Rusland, China, Turkije, Trump. Ook Trump is zo bang voor zijn eigen zwakte (een mogelijke verkiezingsnederlaag) dat hij als een dolle van zich afbeet voor hij werd geveld. In deze omgeving vol dreiging moeten Europa en Merkel zich staande houden.

Dat is niet eenvoudig. Zonder Amerika beweegt Europa zich als een bleue brugklasser door de geopolitieke arena, kampend met een chronisch gebrek aan politieke eenheid en militaire middelen.

Ondertussen beraamt Poetin een Byzantijnse gifmoord op oppositieleider Navalny en stut hij Loekasjenko, de door zijn volk uitgekotste president van Belarus. De Europese Unie zou Poetin bij zijn nekvel moeten grijpen, maar op een top in Brussel werd besloten in de zaak-Navalny voorlopig niets te doen en in de kwestie-Belarus heel weinig (wat sancties, maar niet tegen Loekasjenko zelf).

In Duitsland is vanwege Navalny geopperd Poetin echt pijn te doen door Nord Stream 2 te schrappen, een bijna voltooide gaspijpleiding die via de Oostzee van Rusland naar Duitsland loopt.

Maar Merkel en haar coalitiepartner de SPD willen het niet. Duitsland en Europa hebben dat Russische gas hard nodig, heet het (pikant: de tijd van fossiele brandstoffen is kennelijk nog niet voor iedereen voorbij).

De afweging is typisch Merkeliaans. Europa moet op zijn hoede zijn voor Rusland, China en Turkije, maar het zijn geen doodsvijanden zoals ooit de Sovjet-Unie. Er is veel interdependentie. De Russen zijn onmisbaar als energieleverancier, de Turken als poortwachters, de Chinezen als schakel in het halen van de klimaatdoelen. Ondanks alle animositeit is sprake van onderlinge afhankelijkheid en gedeelde belangen. Dat is waarop Merkel wil voortbouwen.

Met veel geduld. Compagnon Macron heeft een ander temperament. De Franse president bracht deze zomer door met het rondscheuren op een jetski in de Middellandse Zee, het sturen van een oorlogsschip naar de Turkse kust en het opvoeren van een neokoloniaal toneelstukje in het door een explosie getroffen Beiroet. Merkel heeft haar handen vol aan al die mannetjes. Maar als de EU de taal van de macht moet spreken, doet zij dat het liefst op fluistertoon.

Merkel weet dat het een stille kracht in huis heeft die niet moet worden onderschat. Poetin klaagt steevast dat Rusland omsingeld wordt door de westerse mogendheden. Is niet waar: Rusland wordt omsingeld door de westerse ideeën. Volksopstanden rukken op naar de Russische grens – eerst Oekraïne, nu Belarus. Hij is als de dood dat het besmettelijk is en ook zijn volk in beweging komt. Hoe zei Merkel dat ook al weer: hij is bang voor zijn eigen zwakte. Bang voor corona, bang voor het democratievirus.

Europa is in termen van geopolitieke actie vaak zwak en aarzelend, maar het beschikt over de macht van de ideeën. Het is een geheim wapen, dat langzaam werkt maar wel ooit het Sovjetrijk uitholde en sloopte. Poetin vreest het. Terwijl hij zich verschanst in zijn huis, zag hij hoe vorige week de Europese leiders met elkaar confereerden. Met mondkapjes, maar ontspannen.

Arie Elshout is journalist.

Meer over