Column

Pleiten voor een open blik heette in die dagen reactionair, nu westers en rationeel

Elma Drayer artikel column Beeld .
Elma Drayer artikel columnBeeld .

De Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (‘het forum, de stem en het geweten van de wetenschap in Nederland’) mag nog zo graag beweren dat er weinig aan de hand is, de berichten werken almaar minder mee.

Deze week presenteerde de Universiteit van Amsterdam de zogeheten Decolonization Toolkit, bestemd voor docenten en studenten. Voor alle duidelijkheid: toolkit is het nieuwe toverwoord voor een boekje met handige tips voor de praktijk van alledag. Samenstellers zijn in dit geval de medewerkers van het universitaire Chief Diversity Office – sorry lezers, alles in de wetenschap moet tegenwoordig in het Engels.

Toolkit

De betreffende toolkit is, nu ik dit schrijf, voor mij nog onvindbaar maar universiteitsblad Folia berichtte er uitgebreid over. Onder dekoloniseren, las ik daar, verstaan de auteurs ‘het zichtbaar maken en bevorderen van perspectieven en referentiekaders naast westerse rationaliteit. Daarbij geldt die niet langer als het enige en superieure kader, of manier van analyse en denken.’

Hoe je die gezegende staat bereikt? Docenten kunnen elkaar en hun leidinggevenden ‘onder druk zetten om actieplannen op te stellen’. Ook kunnen ze zich sterk maken ‘om de curricula te verrijken met niet-westerse en niet-eurocentrische bronnen en auteurs’.

Verder beveelt het boekje aan diversiteitsworkshops te verplichten en om bold hiring targets in te stellen – stevige quota, zeg maar. Zelfs het interieur van het klaslokaal vraagt volgens de makers om dekolonisatie. ‘Nu zijn de tafels vaak in rijen of in een U-vorm opgedeeld en staat de docent altijd vooraan. Die setting kan veel uitnodigender, veiliger en toegankelijker.’

Bij voorheen de mannenbroeders aan de De Boelelaan zijn ze al even druk aan het dekoloniseren. Een paar maanden geleden meldde de Chief Diversity Officer van de Vrije Universiteit ‘een actieplan’ te hebben ontwikkeld teneinde ‘de culturele en etnische diversiteit onder medewerkers te vergroten, want inderdaad is vooral de wetenschappelijke staf onevenredig wit’. En uiteraard is er een toolbox in de maak ‘waarmee universiteiten kritisch kunnen kijken naar eenzijdigheden in het curriculum’.

Een kleine rondgang leert dat het vraagstuk ook buiten de A10 danig leeft. Vorig jaar zei de directeur van het Centrum voor Gender en Diversiteit aan de Universiteit Maastricht tegen ScienceGuide: ‘Het is niet langer acceptabel dat de vakken alleen nog maar publicaties voorschotelen geschreven door witte, mannelijke onderzoekers.’

En deze zomer adviseerde een actiecomité de Nijmeegse Radboud Universiteit onder veel meer een safe space in te richten voor studenten van kleur. Oftewel: een ruimte waar hun witte studiegenoten weg moeten blijven. De Diversity, Equity and Inclusion Strategist zei tegen universiteitsblad Vox content te zijn met de ‘concrete en gedetailleerde’ aanbevelingen. ‘Het maakt duidelijk dat de studenten en wij als universiteit op dezelfde lijn liggen.’

Fascinerend

Ik geloof het meteen. Toch blijft het fascinerend hoe snel de universitaire wereld dit nieuwe evangelie heeft omarmd. De Maagdenhuisbezetting, waar voor het eerst de roep om dekolonisatie en verwante eisen klonken, was per slot nog maar zes jaar geleden. Nu is het gedachtengoed volkomen geaccepteerd.

Zeker, soms waarschuwt een bestuurder tegen de uitwassen. In september bijvoorbeeld nog Geert ten Dam, bestuursvoorzitter van de Universiteit van Amsterdam, bij de opening van het academisch jaar. Maar veel indruk lijkt dat niet te maken.

Niet toevallig doet een en ander me denken aan de jaren zeventig, die evenmin toevallig hun kwade reuk aan het verliezen zijn. Net zo gemakkelijk als nu wist ideologisch geïnspireerde wetenschap destijds de universiteiten te veroveren – alleen was toen het marxistisch angehauchte mensbeeld het dictaat. De gevolgen waren niet mals. Wetenschappers die vanuit dat perspectief de wereld bestudeerden kregen alle ruimte, wetenschappers die dat een tikje benauwend vonden konden maar beter omkijken naar een ander baantje.

Het enige nieuwe lijkt me dat simpelweg pleiten voor een open blik in die dagen reactionair heette, tegenwoordig westers en rationeel. De absurditeit is gebleven. De treurigheid trouwens ook.

Elma Drayer is neerlandicus en journalist.

Meer over