Columnmax pam

Pasen was nauwelijks begonnen of Gert-Jan Segers besefte dat nog meer geweten onvermijdelijk was

null Beeld

Na de faliekant mislukte formatiepoging beloofden politici de Paasdagen te gebruiken als een moment van bezinning, maar daar kwam niet veel van terecht. Het was nota bene Gert-Jan Segers, leider van de ChristenUnie, die onder druk van de jongeren uit zijn partij het zwijgen doorbrak. Had hij het ten aanzien van Mark Rutte eerst nog bij een motie van afkeuring gelaten, bij nader inzien moest dat toch een motie van wantrouwen zijn. Segers ging niet meer met Rutte als premier in een kabinet zitten.

Je kon dat zien aankomen. Tijdens de campagne had Segers zich gepresenteerd als de integere politicus met een geweten. Hij liet weten dat hij het moeilijk had met allerlei beslissingen, waarvan hij niet had kunnen slapen en die hem hadden aangezet tot gewetenswroeging. Hij moet van zichzelf hebben gedacht dat hij oprecht overkwam, want toen het er op de verkiezingsavond even naar uitzag dat zijn partij een zeteltje had verloren, leek hij werkelijk aangeslagen. Zijn moreel appèl was mislukt. Misschien hadden veel kiezers ergens toch ook het gevoel dat Segers met zijn geweten had rondgelopen als een Papoea met zijn peniskoker.

Wat toen gebeurde, deed mij onweerstaanbaar denken aan een analyse van de arabist-diplomaat-schrijver Marcel Kurpershoek. Hij betoogde eens dat wanneer het in een islamitisch land steeds minder goed blijft gaan, veel vrome gelovigen steevast aandringen op het medicijn van ‘nog meer islam’. Zo verging het Gert-Jan Segers ook. De Paasdagen waren nauwelijks begonnen of het besef drong tot hem door dat nog meer geweten onvermijdelijk was. Het geheven vingertje van afkeuring was niet voldoende. Voortaan zou hij met Rutte niet meer door één deur kunnen. Hij liet dat breed in de media uitmeten, op zichzelf al een prestatie van iemand die slechts 5 zeteltjes vertegenwoordigt in een parlement van 150. In een goed functionerende democratie zou Segers onder normale omstandigheden helemaal niet nodig zijn om een kabinet te vormen, dus waar bemoeit die man zich mee, maar de verhoudingen in Nederland liggen nu eenmaal anders.

De reacties waren voorspelbaar, zeker die vanuit de VVD. De leider van de ChristenUnie had verraad gepleegd als een Judas. Bovendien: wie zonder zonde is, werpe de eerste steen. Enzovoort. Ook Brutus en zijn dolksteken in de rug kwamen voorbij. Met Judas moet je vooral tijdens de Paasdagen erg oppassen. Volgens sommige moderne theologen was Judas eigenlijk de enige ware discipel van Jezus. Als hij de beoogde Christus niet had aangegeven bij de autoriteiten, waren we helemaal verstoken gebleven van het gezegend christendom. Naar ik meen is Albert Schweitzer daarmee begonnen, maar ik zou christenen die er ook zo over denken niet de kost willen geven. Overigens zei Schweitzer ook dat geluk een kwestie is ‘van een goede gezondheid en een slecht geheugen’, wat mij bij deze mislukte kabinetsformatie wel een waar woord lijkt. Op het Binnenhof liepen al snel meer judassen rond. Wat dacht u van Sigrid Kaag die Rutte liet vallen, maar daarmee vooral ook haar eigen verkenner en D66-vicepremier Kajsa Ollongren. Hard zijn is een hard vak, zeker als het geweten regeert. Wat dat betreft zal het onderhandelen met Assad een goede leerschool zijn geweest.

Mark Rutte heeft dus gelogen. Hoe langer ik erover nadenk, hoe meer mij dat als een bagatel voorkomt. Hij loog over ‘een functie elders’ voor Pieter Omtzigt. Een lastig persoon in je eigen gelederen opnemen als een variant op ‘if you can’t beat them, join them’ is een tactiek zo oud als politiek zelf. Vanuit een moreel standpunt is daar niets mis mee. Het was natuurlijk onzin geweest als ze Omtzigt het ministerschap van Defensie hadden aangeboden, maar stel dat hij als minister van Sociale Zaken de troep had kunnen opruimen die Lodewijk Asscher en zijn opvolgers hebben veroorzaakt – dat was toch uitstekend geweest. Omtzigt weet als geen ander hoe de zaak in elkaar steekt en als geen ander zal hij ook weten waar de oplossingen liggen. Je bent volksvertegenwoordiger en je krijgt een ministerschap aangeboden om een belangrijke kwestie op te lossen – dat is uiteindelijk een eervol aanbod. De route van parlementariër naar minister houdt toch geen degradatie in. Heb je kritiek? Prima, maar los het ook op, als je zelf de kans krijgt.

Door al die gewetenswroeging dreigt ons land in deze coronacrisis voor lange tijd zonder regering te blijven. De Amerikaanse journalist H.L. Mencken (1880-1956) heeft de huidige situatie al eens heel precies beschreven: ‘Het geweten is een schoonmoeder aan wier bezoek nooit een einde komt.’ Ik hoop zelf dat wij Gert-Jan Segers straks nog dankbaar moeten zijn voor zijn neus in de wind, want de werkelijke gewetensvragen, zoals het zelfgekozen levenseinde, kunnen dan buiten hem om worden geregeld.

Meer over