Pakistan valt, regering doe wat!

De Pakistaanse regering biedt geen weerstand meer aan de Pakistaanse Taliban. Schandelijk en levensgevaarlijk.

de opinieredactie

De regering geeft de strijd tegen de Taliban op. Maar volgens Talibankenner Ahmed Rashid kan noch Islamabad, noch de rest van de wereld zich dat veroorloven.
Het bereiken van het presidentiële paleis van president Asif Ali Zardari om er te dineren, heeft veel weg van een hindernisloop. Pakistans ooit zo slaperige hoofdstad, vol met bureaucraten en diplomaten die restaurants bezochten, is nu vol met betonnen barrières, muren om aanslagen te voorkomen, checkpoints en gewapende politie. Als gevolg van recente zelfmoordaanslagen lijkt de stad nu op Bagdad of Kaboel. Bij het eerste checkpoint, twee mijl van het paleis, hebben ze mijn naam en het nummer van mijn auto. Er zijn daarna nog zeven checkpoints te gaan.

Doodsdreigingen

Los van helikoptervluchten naar de luchthaven voor reizen naar het buitenland, blijft de president in zijn paleis. Hij vreest de doodsdreigingen van Pakistaanse Taliban en Al Qaida, die in 2007 zijn vrouw doodden, de charismatische Benazir Bhutto. Zadari’s geïsoleerde positie heeft alleen maar bijgedragen aan zijn groeiende impopulariteit. Het algehele gevoelen is dat hij het contact met de werkelijkheid heeft verloren.
Volgens de columnist Farrukh Saleem in Islamabad hebben de Taliban 11 procent van het Pakistaanse grondgebied in handen of staan op het punt dat te verwerven. Tien procent van de provincie Baluchistan, in het zuidwesten, is een no-go area vanwege een opstand van Baluchi-separisten. Karachi, een havenstad met 17 miljoen inwoners, is een etnisch en sectarisch kruitvat dat op het punt staat te ontploffen.

Punjab
De Taliban dringen nu ook Punjab binnen, Pakistans politieke en economische kerngebied met de steden Islamabad en Lahore, waar 60 procent van de 170 miljoen man tellende bevolking woont. Angst grijpt hier snel om zich heen. De Taliban hebben spectaculaire zelfmoordaanslagen uitgevoerd en ze krijgen steun van de talloze werkloze jongeren. De gemiddelde leeftijd van een zelfmoordterrorist is nu 16.

Sharia

De angst kwam midden februari op toen de regering van de Noord-Westelijke Provincie (North-West Frontier Province, NWFP) een deal sloot met een nieuwe Talibanbeweging in de Swat-vallei, een toeristisch gebied honderdvijftig kilometer van Islamabad. Ze stond de Taliban toe strikte sharia-wetgeving op te leggen. In ruil voor het terugtrekken van het leger beloofden de Taliban te ontwapenen, wat ze direct na de deal weigerden. Het akkoord kwam tot stand nadat 12.000 regeringssoldaten waren gedood door zo’n 3.000 Talibanstrijders en na de massale exodus van eenderde van de anderhalf miljoen mensen die daar wonen.

De Taliban in de Swat-vallei groeiden snel aan tot meer dan 8.000 strijders, waaronder honderden uit het buitenland, aangevuld met Al Qaida-strijders. Ze nodigden Osama bin Laden uit om er te komen wonen. Al Qaida en de Taliban hadden de vallei drie jaar daarvoor bestemd als een veilige vluchtplaats, niet te ver van de Afghaanse grens en buiten het bereik van de onbemande vliegtuigjes waarmee de Amerikanen al een aantal leiders van de Taliban doodden. Verschillende topleiders zijn al naar Swat verhuisd. Inkomsten komen uit de lucratieve smaragdmijnen en tin-industrie, die de Taliban van de eigenaars afpakten.

Geen inzet
Wat de wereld schokte, was niet alleen dat de Taliban nu naar het zuiden trokken, maar vooral dat de regering niet de wil en de inzet toonde om ze te bevechten. Het leger ontbeerde bovendien een tegenstrategie. De Taliban zijn een model voor de hele regio geworden. De Afghaanse Taliban van de jaren negentig zijn overgegaan in Pakistaanse en Centraal-Aziatische Taliban, en het is slechts een kwestie van tijd totdat er Indiase Taliban opstaan.
In Pakistan is het veiligheidsbeleid altijd door het leger bepaald.

Op dit moment heeft dat twee strategische belangen: te verzekeren dat er een balans is van terreur en macht jegens India, waarbij de jihadstrijders als deel van die strategie gelden. Ten tweede steunt het leger de Taliban, voor het geval de VS Afghanistan verlaten, als middel tegen snel groeiende Indiase invloed in Kaboel.

Tactish
De jihadstrijders thuis beteugelen is altijd een tactisch, en nooit een strategisch doel geweest voor het leger. Dus zijn er af en toe gevechten met de militanten en vredesovereenkomsten, en af en toe gaan ze de gevangenis in en worden ze weer vrijgelaten, als onderdeel van een complex en dubbelzinnig spel. De regering-Bush echter heeft altijd gedacht dat het leger een strategisch belang had in het verslaan van de militanten.
Na de algemene verkiezingen in februari 2008 in Pakistan was er de hoop op een burgerregering als tegenwicht tegen het leger en die de veiligheidsdoelen van Pakistan opnieuw zou definïeren. Een voorwaarde om economie en onderwijs en de relaties met de buurstaten te verbeteren.

Pakistanen waren de acht jaar militaire heerschappij van Musharraf zat en stemden op twee gematigde partijen die semi-seculier zijn en pro-democratie: op nationaal niveau op Bhutto’s Pakistan Peoples Party, nu geleid door haar echtgenoot Zardari, en op de Anwami National Party (ANP) voor de regering van de Noord-Westelijke Provincie.

Maar de ANP kon niet tegen de Taliban op nadat deze een moordcampagne tegen ministers en parlementsleden waren begonnen, en de leiders op die manier dwongen onder te duiken in bunkers. De deal in Swat werd voorgesteld door de ANP, die naïef genoeg geloofde dat de Taliban daar in bedwang gehouden konden worden.

Pathanen
De partij is nu verdeeld, verzwakt en impopulair. Dat is des te erger omdat de ANP de enige partij van Pathanen is die tegenwicht kon bieden tegen de claim van de Taliban dat ook de Pathanen in Pakistan extremisten zijn. De Pathanen in Pakistan stemden massaal op de ANP, die een politieke versie van de tribale stamcode in de regio biedt die nationalistisch, gematigd en voor democratie is.

De afgelopen jaren is alles wat maar verkeerd kon gaan in deze oorlog verkeerd gegaan. Het allerbelangrijkste is dat leger en regering nooit de Pathaanse stamleiders hebben beschermd. Ze waren pro-regering, maar de Taliban hebben van driehonderd van hen de keel doorgesneden en de rest is gevlucht.

Hoewel er geduchte plaatselijke tegenstand was tegen de Taliban, hebben de stamraden het leger gesmeekt met zijn operaties te stoppen omdat ze zo verwoestend zijn voor burgers. De opstand van de Taliban in Pakistan is zo mogelijk nog dodelijker dan die in Afghanistan. Daar heb je maar één sterke groep die tegen de regering is, de Pathanen die de Taliban vormen, en de gevechten zijn dus voornamelijk beperkt tot het zuiden en oosten van het land, terwijl de andere etnische groepen in het westen en noorden fel anti-Taliban zijn. In Afghanistan is de staat zwak en impopulair, maar zij wordt stevig gesteund door de VS en de NAVO.

Terugkeer

De Afghanen zijn de bijna dertig jaar durende oorlog zat. Ze hebben al onder de Taliban geleden en ze willen geen terugkeer van hun heerschappij. Ze dorsten naar ontwikkeling en opvoeding en ze zijn fel patriottistisch, wat het land – ondanks het bloedvergieten – bijeen heeft gehouden.

In Pakistan is geen breed gedeelde identiteit. Jonge Baluchi’s willen een onafhankelijk Baluchistan. De etnische identiteit van mensen in andere provincies is een verdelende kracht geworden. De kloof tussen arm en rijk is groter en leden van de elite hebben zich zelden verantwoordelijk gevoeld jegens de minder gelukkige massa’s. De Pakistaanse regering heeft voor opvoeding en het scheppen van banen nauwelijks geld uitgetrokken. Er zijn nu 20 miljoen jongeren die niet naar school gaan.

Soefisme
De meeste Pakistanen zijn geen islamitische extremisten en geloven in gematigde en spirituele vormen van de islam, het soefisme incluis. Maar Pakistan staat nu op het punt om te vallen. De leiders, politiek én militair, falen chronisch. De beslissing van president Zardari om begin mei de Swat-vallei binnen te vallen, kwam pas na druk van de regering-Obama. Maar de nieuwe fronten die de Taliban hebben geopend, zullen het voor het leger al snel onmogelijk maken overal aanwezig te zijn.

De campagne van de Taliban om politici en bestuurders te vermoorden, heeft de regering gedemoraliseerd. De regering-Obama kan geld en wapens verschaffen, maar niet de wil van de staat doen herleven om de Taliban te weerstaan en een effectieve politiek te voeren. Pakistan heeft heel hard internationale steun nodig, maar zijn leiders moeten eerst een strategie ontwikkelen die de eigen bevolking en andere landen toont dat zij wel degelijk het hoofd willen bieden aan de Taliban, en het land een weg voorwaarts willen tonen.

Ahmed Rashid

null Beeld
Meer over