ColumnHarriët Duurvoort

Overgave, is dat laf of overlevingsdrang?

null Beeld
Harriët Duurvoort

Mijn zus had ons dna laten onderzoeken. En dan ineens zie je hoe de geschiedenis door je genen meandert. Friesland, Senegal, Benin, Kameroen, Noorwegen, Groot-Brittannië. Ballonnetjes van voorouderbloed willekeurig over de wereld verspreid. Inheems Noord-Amerikaans, Zuid-Amerikaans. Iowa, Wisconsin. Zelfs een flink ballonnetje op waar de wereld anno nu bloedt: Asjkenazisch-Joods, uit Wit-Rusland en Oekraïne.

Onze voorouders hebben elkaar zelden liefgehad. Landpikkers, piraten, avonturiers, vervolgden. Verkrachters, slavendrijvers en tot slaafgemaakten. Voormoeders die levenslang verschrikkingen meemaakten, onderworpen aan de perverse overheersingsdrang van voorvaders. Hebben mijn voormoeders desondanks momenten van geluk gekend? Misschien dat de geboorte van een kind een moment hoop gaf, een kortstondige droom dat hun kind het beter zou hebben. Tientallen generaties, eeuwenlang, een volstrekt zinloze hoop. Toch gaven ze het leven door. Omdat het leven door wil gaan? Aan het eind van de keten werden wij geboren. De bevoorrechtsten van alle generaties voor ons.

Donkerste wolken

Maar niet eens zo ver hier vandaan rommelen de donkerste wolken ooit. Het boezemt enorme angst in. En een onmetelijk, machteloos verdriet. Wanhoop. Woede. Uitgerekend nu wordt steeds opzichtiger geflirt met het einde van de geschiedenis. Ik druk de verstikkende gedachte weg, want het kan toch niet waar zijn? Dat dit prachtige mysterie, dat zich in dit hoekje van het universum, op deze blauwe planeet, ontwikkelde, het leven, tot stilstand komt? Opnieuw omdat de ene mens de ander wil onderwerpen en daarvoor een vernietigingskracht tot zijn beschikking heeft die aan alles een eind kan maken?

In Russische talkshows wordt onverbloemd gezinspeeld op een kernoorlog. ‘200 seconden voordat Parijs, 106 seconden voordat Berlijn en 202 seconden voordat Londen vernietigd is met een kernbom’, pochte men er laatst. ‘Kijk naar deze foto, tel de seconden... Hallo, ze is er al’, aldus een enthousiaste gast aan tafel. ‘Eén Sarmat-raket en het is geregeld... Er is geen Verenigd Koninkrijk meer.’

Als we doodgaan omdat de tegenpartij ook kernwapens gooit, ach, dan gaan we toch naar de hemel, relativeert men. Het doet denken aan de zelfmoordterroristen van IS die zich van een plekje in het paradijs verzekerd wisten. Maar bomgordels en kalasjnikovs zijn nu ineens kernwapens. De christelijke God met wie ik ben grootgebracht verschilt misschien niet eens zoveel van de Russisch-orthodoxe. Als Hij bestaat houdt Hij de hemelpoort dicht voor een mensheid die de schepping vernietigt.

Retoriek

Pure afschrikkingsretoriek, duidt een militair expert de Russische propaganda. Daar mag je dus niet bang voor zijn. Dubbel, want intussen vindt iedereen dat Poetin een psychopaat is. Een onberekenbare psychopaat die je onder schot houdt met massavernietigingswapens, dus? Die niet alleen jouw leven bedreigt, maar alle leven op aarde. Staat er niet te veel op het spel om uit te gaan van retoriek?

Ik schrijf dit stukje op een plek waar de schoonheid van de natuur me overweldigt. We hebben het recht niet, ook niet om ons met kernwapens te verdedigen. Ik ben van het kamp ‘de-escaleren’ en dat heeft al felle ruzies opgeleverd. Wij zijn lafaards, die hun comfortabele bestaan niet willen opgeven. Maar het gaat niet om ons comfortabele bestaan. De gruwelijkheid en perversiteit van de Oekraïense oorlog die we dagelijks opgedist krijgen is nog altijd een ‘conventionele’. Tot nog toe zijn er zo’n
3.000 burgerdoden gevallen. De enige twee atoombommen die ooit vielen, Fat Man en Little Boy, hadden, met stokoude technologie, 250 duizend doden tot gevolg. Bijna 140 duizend doden bij de eerste inslagen, de rest na een gruwelijke doodsstrijd in de maanden erna. It ain’t over until the Fat Man sings.

Laf. De-escaleren, niet meer wapens sturen, toegeven met het mes op de keel. Niet om Poetin te behagen, maar om, zonder garanties, onze kansen hier op langere termijn vreedzaam door te komen en dat de natuur overleeft, te vergroten. Ja, ondanks dat een perverse agressor, een doordraaiende kat in het nauw, in zijn oorlogsbedwelmde koloniale heerszucht roept dat Europa Lissabon tot Vladivostok Russisch moet worden. En dan? Worden we tot dwangarbeid of slavernij gedwongen? Verkracht? Of meteen over de kling gejaagd? Toegegeven, een afschuwelijke afweging. Ik moet cynisch genoeg aan mijn voorouders denken. Een deel heeft zich eeuwen moeten onderwerpen aan de waanzin en de uitbuiting door het andere deel. Niet uit lijdzaamheid. Maar uit overlevingsdrang. Een minstens zo fundamentele oerkracht als de drang tot moord en onderwerping.

Harriet Duurvoort is columnist. Zij schrijft om de week een wisselcolumn met Danka Stuijver.

Meer over