LezersbrievenZaterdag 20 juni 2020

Over Sjors en Sjimmie, Michiel de Ruyter, Hugo de Jonge, schooladvies, pensionadoleven en de Coronatunnel

De ingezonden lezersbrieven van zaterdag 20 juni.

Een Black Lives Matter-betoging in Purmerend.
 Beeld ANP
Een Black Lives Matter-betoging in Purmerend.Beeld ANP

Brief van de dag: Tijden veranderen gelukkig

In 2010 werd het vijfjaarlijkse dorpenfeest in mijn toen­malige woonplaats gehouden, met als hoogtepunt de tradi­tionele optocht van versierde wagens. Omdat het thema ‘WK voetbal’ al was vergeven, maakte onze straat een wagen in het thema van onze tweede keus: Zuid-Afrika.

Maandenlang knutselden buurmannen aan de wagen en werden er kostuums gemaakt voor de kinderen. Zo kon het gebeuren dat op een mooie ­zaterdag in juni onze versierde wagen, voorzien van strohutjes, meereed in de feestelijke optocht.

De kinderen op de wagen (van nature overwegend blond) waren bruin ge­schminkt en droegen kralenkettingen, strorokjes, zwarte coltruien en maillots en een ­afropruik. Ik sta op de foto met bruin geschminkt gezicht en een gewaad omgeknoopt, naast een buurman met een grote afropruik. De optocht werd afgesloten met een feestelijke buurtbarbecue. Het was een leuke dag.

Nu ik met het schaamrood op de kaken deze foto’s terugkijk, verbaas ik me erover dat dit nog maar tien jaar geleden was. Geen buurman of buurvrouw heeft destijds geopperd dat we met onze ­feestelijke ­wagen misschien wel een ­racistische invulling aan het thema gaven. Ook ik niet.

Het stemt me hoopvol dat mijn dochters van 14 en 17 jaar foto’s van zichzelf op de wagen nu ‘not done’ vinden. Tijden veranderen gelukkig.

Marian Bakker, Groningen

Kleuren

Naar aanleiding van het stukje van Sylvia Witteman over racisme en schaken hadden wij aan de keukentafel een discussie over de meest ­politiek correcte termen in dit verband. Voorheen werd gesproken over blank en zwart. Dat was niet juist, want de term blank klinkt superieur. Dus werd de ­tegenstelling: de witte en de zwarte mens. Dat deed weer onrecht aan het ­gekleurde deel, want de term zwart is discriminerend. En toen werden het de witte en de ­gekleurde mens.

Daar zijn we nu.

Maar dat doet weer onrecht aan de witte mens, want die is immers net zo min wit als het zwarte deel zwart is. Nu zou de juiste benaming moeten gaan ­luiden: het gekleurde en het on­gekleurde deel van de mensheid, ware het niet dat het witte/blanke deel nooit helemaal ongekleurd is.

Wat moet het dan worden? Wij dachten aan het onderscheid pigmentrijk en het pigmentarm. Maar wat doe je dan met die door en door gebruinde mensen die je vaak op het strand ziet?

We kwamen er niet uit. Misschien moeten we het hele onderscheid maar laten varen.

Joep van Poll, Weesp

Uniciteit

De brief van Henna Goudzand Nahar noopt op één punt tot ­tegenspraak, namelijk waar het de ­gesuggereerde uniciteit van de trans-­Atlantische slavenhandel betreft ten aanzien van het wegvagen van culturen, de omgang met de autochtone bevolking en de aard van de slavernij. Dat ging in een verder verleden vaak niet veel ­humaner, in Europa net zo goed als in oostelijk Azië, de Arabische wereld of precolumbiaans zuidelijk Amerika.

De verovering van Gallië door Caesar kostte naar schatting een miljoen doden. De levensomstandigheden op de Romeinse latifundia waren voor de slaven niet beter dan op Surinaamse plantages. Straffen waren even barbaars; zo werden na de Spartacus-opstand alle ­betrokkenen gekruisigd. Anderen ­eindigden later in de arena van het ­Colosseum.

De twee belangrijkste verschillen: ­etnisch-raciale criteria speelden amper een rol en het is veel langer geleden, zodat het ons ontbreekt aan egodocumenten van de slachtoffers, de aan hun nog levende, directe nazaten overgeleverde herinneringen en bovenal ook aan gruwelijk fotomateriaal, dat een veel grotere mentale impact heeft dan een verweerd reliëf op de sokkel van een triomfzuil van tweeduizend jaar terug.

Thomas von der Dunk, kunsthistoricus, Amsterdam

Sjors en Sjimmie

In de brievenrubriek van de Volkskrant wordt met regelmaat de strip Sjors en Sjimmie aangehaald als voorbeeld van racisme in onze (populaire) cultuur. Zo ook in de brief van de dag van Henna Goudzand Nahar. Jammer en onterecht, want Sjors en Sjimmie is ­juist een voorbeeld van hoe het wél moet.

Hoe zit dat? In 1969 nam Jan Kruis, die later Jan, Jans en de kinderen zou maken, de tekenpen over van Frans Piët. Hij veranderde de strip volledig. Vanaf dat ­moment waren Sjors en Sjimmie twee gelijkwaardige belhamels, elk met een eigen karakter, maar dat had niets te maken met hun huidskleur. Dat werd doorgezet door zijn opvolger Jan Steeman. In 1975 nam Robert van der Kroft de strip over en met nieuwe ­schrijvers werden Sjors en Sjimmie twee moderne, streetwise kids die hun avonturen in de grote stad beleefden.

Kortom, Sjors en Sjimmie is al meer dan vijftig jaar een strip met twee gelijkwaardige kwajongens en ieder die nog begint over het racistische karakter ervan, moet haast wel een zeurpiet van boven de zestig zijn.

Peter de Wit, Amsterdam

Michiel de Ruyter

In de discussie over racisme en het slavernijverleden van Nederland gebruikt de redactie van de Volkskrant bij de artikelen hierover veelvuldig een foto van het standbeeld van Michiel de Ruyter te Vlissingen.

Ik ben in Vlissingen geboren en op mijn basisschool in de binnenstad leerden we dat De Ruyter met stip de grootste held was die Vlissingen ooit had gekend. Ook zongen we uit volle borst: ‘In een blauwgeruite kiel draaide hij aan het grote wiel.’ Michiel de Ruyter draaide in zijn jeugd aan het wiel in de touwslagerij en beklom de toren van de Sint-Jacobskerk.

Kortom, hij was een grote held en een voorbeeld voor de Vlissingse jeugd, want hij was opgeklommen van een kwajongen tot de beroemdste admiraal van de Hollandse vloot. In dit verhaal zat uiteraard een flinke dosis hagio­grafische en nationalistische bombast verwerkt, maar dat doet toch niet veel af aan de ­reputatie van De Ruyter als vlootvoogd.

Later in mijn leven heb ik begrepen dat Michiel de Ruyter in zijn jonge jaren, net als andere Zeeuwse kapiteins, als kaapvaarder en als koopvaarders­kapitein ook wel slaven heeft vervoerd. Hij is dus niet brandschoon, maar toch, aan institutioneel geweld tegen slaven is hij niet schuldig.

Om hem middels een foto naast J.P. Coen en consorten te plaatsen, gaat mij dan ook te ver. Is het niet erg genoeg dat de meeuwen oneerbiedig zijn ­schedel onderschijten?

Kees Glerum, Ouderkerk aan den IJssel

Michiel de Ruyter (2)

Bij de goede brief van Henna Goudzand Nahar staat een foto van Michiel de Ruyter. Het is al de tweede keer dat bij een artikel over koloniaal verleden en racisme een foto van hem is geplaatst. Dit zonder te vermelden welke fouten hij heeft begaan. Rare ­insinuatie.

Onze held heeft zelfs slaven vrij­gekocht en is geëerd in Hongarije, Italië, Frankrijk en Engeland om zijn humane gedrag, ongekende strategische inzicht en daaruit voortkomende daden. Ik ben op mijn dood dat een of andere idioot dit beeld gaat beschadigen. Graag wat meer historische waarheden, in plaats van insinuaties met een foto bij een ­artikel of brief.

John Meijboom, Vlissingen

J.P. Coen

Begin jaren tachtig van de vorige eeuw liep een opstandige groep tieners en jonge vrouwen, waarvan ik deel uitmaakte, zevenmaal rond het standbeeld van Jan Pieterszoon Coen op het Roode Steen in Hoorn, in de hoop dat hij net als de stad Jericho zou vallen. Wij scandeerden: ‘Jan Pieterszoon Coen, die zal het nooit meer doen, maar andere heren, die moeten het nog leren.’ Het beeld werd beklad met rode verf.

We gooiden ook het raam van de ­lokale seksshop in. Het was een protest tegen de verering van de ‘Slachter van Banda’, onder wiens leiding duizenden onschuldigen zijn vermoord en tot slaaf zijn gemaakt, en vrouwen systematisch werden verkracht.

Het is niet te geloven dat er veertig jaar later nog steeds mensen zijn die het beeld pontificaal op het plein willen laten staan. Niemand pleit ervoor het standbeeld van een fascist, nazi of stalinist buiten een museum in de openbare ruimte te laten staan. Waarom dan wel dat van een racist en vrouwenhater?

Maria Vlaar, oud-inwoner van Hoorn, Amsterdam

Tunnel

Mijn voorstel is om de Coentunnel om te dopen tot Coronatunnel. Makkelijk te onthouden en in één klap wereld­beroemd.

Ate Vegter, Monnickendam

Heldgemaakt

Het woord ‘slaafgemaakt’ is naar mijn mening de terechte correctie op het woord ‘slaaf’. Kan het woord ‘held’ dan ook niet worden aangepast tot ‘held­gemaakt’?

Nils Mühlenbruch, Amsterdam

Schande

Na het protest op de Dam in Amsterdam sprak men schande van de demon­stranten, omdat miljoenen mensen ­opgesloten hadden gezeten tijdens de lockdown, met alle gevolgen van dien, en deze mensen op de Dam nu zomaar bij ­elkaar gingen staan.

Nu blijkt dat één persoon (misschien) tijdens de demonstratie besmet is geraakt. We kunnen dus stellen dat we er met terugwerkende kracht schande van moeten spreken dat ­miljoenen mensen in een lockdown hebben gezeten.

Lodewijk Boddaert, Den Haag

Pensionadoleven

Doortje Smithuijsen (28, zzp’er) voelt zich door de coronapandemie in een ‘pensionadoleven’ geslingerd. En wat blijkt: ze vindt het heerlijk. Die conclusie trekt ze op basis van een gesprekje met de oud-directeur van een multinational van eind 70, die ze toevallig had ontmoet tijdens een concert. Hij had haar toevertrouwd dat hij een tijdloos bestaan zonder grote plannen of doelen heerlijk vindt. Als ze niet hem, maar mij (75) tegen het lijf was ­gelopen, had ik haar iets heel anders verteld.

Na een journalistieke loopbaan waarbij ik 24/7 ‘aanstond’, heb ik mij volop in het vrijwilligerswerk gestort. Soms was ik net zo druk als toen ik nog een gewone baan had. Die drukte en stress, nu onbetaald, werden tot voor kort ruimschoots gecompenseerd door de vol­doening die ik eraan beleefde. Helaas heeft de coronacrisis daar in één klap een eind aan gemaakt. Alle projecten waarmee ik bezig was, liggen nagenoeg stil. Ik voel mij geamputeerd. Hoezo pensionadoleven? Dit is de hel.

Hans Hoes, Hengelo

Schooladvies

Jarenlang ben ik met hart en ziel groepsleerkracht van groep 8 geweest en in die functie heb ik jaarlijks meer dan dertig schooladviezen mogen geven. Allochtoon of autochtoon, bijstandsouders of burgemeesterskind, het gaat naast de cognitieve capaciteiten ook om het welbevinden en het zelfvertrouwen dat een kind, in welk milieu dan ook, ervaart.

Dat kan door omstandigheden in elk milieu weleens tijdelijk laag zijn. Bij een zeer laag zelfbeeld maar een goede Cito-score besprak ik de mogelijkheden met de ouders. Hoog instromen geeft een ­redelijke kans op mislukking en een ­levenslange aversie tegen leren. Lager instromen geeft zelfvertrouwen.

Een kind met capaciteiten plus een positief zelfbeeld zal de weg naar zijn eigen niveau snel weten te vinden. Een kind met capaciteiten en een laag zelfbeeld is kansloos. Doorstroming op deze manier geeft een ander beeld van de officiële cijfers en de termen onderwaardering en bovenwaardering.

Heleen Houtermanm, Middelburg

Hugo de Jonge

De Volkskrant stelt een paar concrete vragen aan vicepremier Hugo de Jonge, die de brandende ambitie heeft om CDA-­leider te worden. Hij put zich uit in diffuse antwoorden vol ‘onvrede op de flanken, voor een opdracht staan, onvrede exploiteren, ­mouwen opstropen, kloof overbruggen, middenpositie vinden, verschillen overbruggen, stappen zetten, ruimte benutten, uit overtuiging keuzes maken’. Was deze man maar net zo uitgesproken in zijn politieke taalgebruik als in de keuze van zijn Delfts blauwe schoenen.

Trees Roose, Haren

Meer over