opinieeerlijke verdeling

Opinie: Zonder wereldwijde gelijkheid geen einde aan coronapandemie

Net als bij de bestrijding van hiv moet Nederland bij coronavaccins pleiten voor een eerlijke verdeling, betogen Peter Sands en Mark Vermeulen.

In een ziekenhuis in de Pakistaanse regio Larkana worden hiv-testen uitgedeeld.Beeld Hollandse Hoogte / AFP

Terwijl de coronapandemie wereldwijd voortwoekert, was er de afgelopen weken eindelijk ook positief nieuws. Drie farmaceuten inmiddels hebben vaccins ontwikkeld, waarvan twee meer dan 90 procent effectief zijn. Ook al kunnen we geen normale Kerst vieren, we mogen ervan dromen dat in 2021 het normale leven weer terug zal keren. Toch moeten we voorzichtig zijn met dat optimisme, want er is meer nodig. Zullen de vaccins beschikbaar zijn voor iedereen in de wereld? Zal de wereld zich blijven inzetten voor de strijd tegen covid-19 nadat iedereen in de rijke landen is gevaccineerd en die landen vrij zijn van het virus?

De bestrijding van hiv, die andere pandemie die al veertig jaar lang duurt, schetst een andere realiteit. Er is nog steeds geen hiv-vaccin en hiv is ook nog niet te genezen. In 1996 werd wel een werkzame behandeling ontdekt die het hiv-virus zo weet te onderdrukken dat mensen met hiv een lang en gezond leven kunnen leiden en het virus niet meer doorgeven. Als er wereldwijd zoveel mogelijk getest wordt en mensen met hiv zo snel mogelijk starten met die behandeling, dan is het mogelijk een einde te maken aan de hiv-epidemie.

Er is één probleem. De hiv-medicijnen waren aanvankelijk alleen toegankelijk voor degenen die de middelen hadden om ze te kopen. De behandelingskosten van de nieuwe therapie waren meer dan 10 duizend dollar per jaar, dat was voor velen onbetaalbaar. Ongelijkheid in de wereld zorgde ervoor dat mensen met hiv in rijke landen toegang kregen tot de levensreddende medicijnen, terwijl miljoenen mensen in lage- en middeninkomenslanden nog gewoon doodgingen aan aids.

Uiteindelijk ontstond een wereldwijde samenwerking en fondsen werden bijeengebracht om een gelijke toegang tot de levensreddende medicijnen te garanderen aan alle mensen met hiv. Er werd geëist van de farmaceutische bedrijven om hun prijzen te verlagen. Internationale samenwerkingen werden opgezet om de verspreiding een halt toe te roepen. Lokale gemeenschappen werden gemobiliseerd en kwamen op voor de rechten van gestigmatiseerde groepen, die werden uitgesloten van de test- en behandelprogramma’s.

Al die inspanningen hebben zeker resultaat geboekt. Het aantal doden wereldwijd aan de gevolgen van aids is spectaculair gedaald, van meer dan 3 miljoen in 2005 tot 690 duizend in 2019. Zo’n twintig jaar sinds de ontdekking van een effectieve behandeling hebben we het hiv-virus op vele plaatsen in de wereld teruggedrongen. Maar de klus is nog niet geklaard.

Vrouw, homo of transgender

Ongelijkheid in de wereld blijft tot op de dag van vandaag het grootste struikelblok voor de bestrijding van hiv en voor elke andere pandemie. Het is een wetmatigheid dat pandemieën de kwetsbaarste mensen in de samenleving juist het hardst raken. Het zijn de groepen mensen die door armoede, door etniciteit, door hun leeftijd of gewoon door wie ze zijn – vrouw, homo of transgender – op veel plekken in de wereld worden buitengesloten. Hun achtergestelde positie zorgt ervoor dat ze zeer beperkt toegang hebben tot medische zorg en preventiemiddelen. Dit maakte hen al kwetsbaar voor hiv en nu dus ook voor covid-19.

De aidsbestrijding heeft ons geleerd dat een betekenisvolle actieve betrokkenheid van die kwetsbare gemeenschappen cruciaal is. Regeringen en donoren dienen ze centraal te stellen en toegang te geven tot vaccins, testen en behandelingen. Zolang mensen worden uitgesloten, zal het virus terugkomen.

We grijpen de strijd tegen covid-19 aan om de onvoltooide strijd tegen hiv en andere infectieziekten af te maken. Een wereld met meer gelijkheid moet daarbij het uitgangspunt zijn. Maar we hebben politieke leiders nodig die het gemeenschappelijke belang vooropstellen en meer middelen willen inzetten voor brede toegang tot gezondheidszorg voor iedereen. Nederland heeft altijd een voortrekkersrol gehad in de strijd voor mensenrechten en tegen ongelijke behandeling. Dat kan het blijven doen door in landen de gezondheidssystemen te versterken, zodat ze voor iedereen gelijk toegankelijk zijn. Het is de enige manier om zowel bestaande, als toekomstige epidemieën het hoofd te bieden.

Peter Sands is executive director of The Global Fund, het wereldfonds ter bestrijding van aids, tuberculose en malaria. Mark Vermeulen is directeur van het Aidsfonds.

Meer over