OpinieRadicaal-rechts

Opinie: We honen Trump, maar waarom Wilders niet?

De bestorming van het Capitool door extremistische Trump-aanhangers zou ook in Nederland bellen moeten doen rinkelen. Trumps geestverwanten Wilders en Baudet krijgen veel te weinig kritiek, stelt hoogleraar Leo Lucassen.

Geert Wilders (PVV), met links op de achtergrond Pieter Heerma (CDA), voor aanvang van een debat in de Tweede Kamer. Beeld
Geert Wilders (PVV), met links op de achtergrond Pieter Heerma (CDA), voor aanvang van een debat in de Tweede Kamer.

In de reacties op de bestorming van het Capitool in Washington vorige week was naast verontwaardiging en afkeuring ook begrip te bespeuren. Begrip voor de Amerikanen die zich in de steek gelaten voelden door de Democraten en de politiek in het algemeen. En voor wie Trump, wat je ook van hem moge zeggen, het toch maar mooi had opgenomen. Het viel echter op dat de bonte verzameling door Trump opgehitste aanhangers die de politie onder de voet liepen, voor een niet onaanzienlijk deel bestond uit Amerikanen die genoeg geld hadden voor een vliegticket naar de hoofdstad en voor dure hotelovernachtingen. Het waren niet zozeer de werkloze mijnwerkers en arbeiders uit de ooit zo toonaangevende auto-industrie in de Mid-West.

Dat profiel komt overeen met het feit dat de meeste Trump-aanhangers niet tot de ‘working class’ behoren, maar tot de midden- en hogere klasse. Bovendien worden zij voor een belangrijk deel gedreven door de racistische agenda van hun leider. Het is geen toeval dat extreemrechtse groepen zoals de Proud Boys prominent aanwezig waren. De regeerperiode van Trump heeft laten zien dat zijn aantrekkingskracht minstens zoveel door gevoelens van ‘white supremacy’ worden gevoed als door economische achterstelling. En voor zover de witte laagopgeleiden hoopten dat Trumps beleid hun positie zou verbeteren, zijn ze bedrogen uitgekomen. De afgelopen vier jaar stonden vooral in het teken van belastingverlaging voor de rijken en het afbreken van de sinds president Ronald Reagan toch al volledig uitgeklede verzorgingsstaat.

Parallellen

De parallellen met Trumps politieke geestverwanten in Nederland, Baudet en Wilders, zijn treffend.

Ook bij hen zien we een populistische retoriek die mensen met lage inkomens en opleiding voorhoudt dat hun problemen worden veroorzaakt door immigranten en minderheden. Waar Trump vooral African Americans en migranten uit Latijns-Amerika als zondebok gebruikte, stigmatiseren Wilders en de zijnen al vijftien jaar islamitische Nederlanders, die onophoudelijk worden afgeschilderd als een existentieel gevaar. Ze zouden fundamenteel anders zijn dan de ‘echte Nederlanders’.

Door het over een kam scheren van islamitische medeburgers als volksvreemd is Wilders, samen met anderen, verantwoordelijk voor een islamofoob en racistisch maatschappelijk en politiek klimaat. De door etnische profilering gedreven toeslagenaffaire is daar slechts een van de vele uitingsvormen van.

En net als Trump gaat die rechtse identiteitspolitiek niet gepaard met een sociaal-economisch linkse agenda. Hoewel de PVV daar wel mee schermt, voert zij net als FvD een keihard rechts beleid, waarbij de partij de VVD vaak rechts inhaalt. De PVV is niet langer voorstander van het bindend verklaren van cao’s, wil uitkeringen stopzetten van mensen die geen tegenprestatie willen of kunnen leveren en verzet zich tegen het aanpakken van incassopraktijken die met name de lageropgeleiden opzadelt met torenhoge schulden. En ook was Wilders een voorstander van de onlangs in opspraak gekomen Participatiewet.

Kritiekloos

Het is tekenend voor het huidige rechts-populistische klimaat dat politici als Wilders zo weinig kritisch worden benaderd. Het Fortuyn-trauma (het idee dat de media de lageropgeleide kiezer als verliezer van de globalisering uit het oog was verloren) is blijkbaar nog steeds niet verwerkt. Zo werd het verkiezingsprogramma van de PVV afgelopen zaterdag door de NOS en andere nieuwszenders tamelijk kritiekloos als nieuws gebracht. Dat is niet alleen opvallend, omdat het nauwelijks afwijkt van wat de partij al jaren roept, problematischer is dat het discrimineren en uitsluiten van minstens een miljoen Nederlandse burgers werd gebracht als ging het om een standpunt over de hypotheekrente-aftrek. Nu hoef je niet gelijk een vergelijking met de Kristallnacht te maken, zoals Arnold Schwarzenegger zondag deed in een videoboodschap waarin hij de bestorming van het Capitool en de rol van zijn partijgenoot Trump hekelde, maar om te doen alsof een ‘een ministerie van Immigratie, Remigratie en De-islamisering’ normaal is, is het andere uiterste. Zo noemde RTL-journalist Frits Wester het programma ‘gedegen’ en ‘helder’, ook al verwacht hij niet dat andere partijen met Wilders in zee gaan.

Met de verontrustende gebeurtenissen in de VS in ons achterhoofd, is het hoog tijd ook hier te benoemen waar radicaal-rechts voor staat: voor een frontale aanval op artikel 1 van de de Grondwet, xenofoob racisme en het voor de gek houden van kiezers aan de onderkant van de samenleving, die het moeten doen met Zwarte Piet als identitaire kruimel.

Leo Lucassen is directeur van het IISG en hoog­leraar geschiedenis aan de Universiteit Leiden.