OPINIE

Opinie: Vorm een nieuw OMT dat oog heeft voor álle aspecten van deze slepende pandemie

Tunnelvisie dreigt voor het huidige OMT. Het is tijd voor een nieuw team dat openstaat voor een alternatieve aanpak van de coronacrisis, betogen Colin van der Heiden en Marjan Weeda.

Een door de lockdown gesloten sportschool. Beeld ANP
Een door de lockdown gesloten sportschool.Beeld ANP

In zijn column stelt Toine Heijmans dat ‘nu blijkt dat één jaar corona pas het begin is, een tweede OMT noodzakelijk is, een OMT dat de gevolgen van de regels in de gaten houdt’ (Ten eerste, 17 februari). Wij willen nog een stap verder gaan. Het OMT moet in zijn geheel vervangen worden. Hierbij doelen wij niet op door experts zelf opgerichte OMT’s, zoals het recentelijk opgerichte OMT voor onderwijs (Ten eerste, 22 februari). Hoe zinvol en noodzakelijk expertise uit die hoek ook is, een wildgroei aan adviesgroepen en belangenbehartigers komt de benodigde slagkracht niet ten goede. Wij pleiten voor één, nieuw, door beleidsmakers gedragen OMT dat, net als het huidige, status heeft en een duidelijk omschreven adviestaak.

Na een jaar corona kan niet langer ­gesteld worden dat er sprake is van een acute crisis. De crisis is inmiddels chronisch, en het einde is nog niet in zicht. Ook kunnen we na een jaar van steeds ingrijpender maatregelen niet anders dan vaststellen dat het beoogde doel, de verspreiding van het virus ‘maximaal’ controleren, niet is behaald. We blijven immers steeds achter de feiten aan ­lopen en controle blijkt een drogbeeld.

Nevenschade

Tot slot is het inmiddels duidelijk dat corona niet langer het enige probleem is waarmee we te kampen hebben. De samenleving raakt in toenemende mate ontwricht. De maatregelen hebben geleid tot enorme nevenschade op allerlei terreinen, met uiteindelijke gezondheidsschade als direct gevolg.

Denk bijvoorbeeld aan de afschaling van reguliere zorg, toegenomen kindermishandeling, leerachterstanden op scholen, chronische stress en toegenomen inactiviteit, toename van psychische klachten als angst en depressie bij vooral jongeren, vereenzaming van ouderen, het verlies van werk en inkomen, en de verwachte faillissementsgolf. Al na de eerste coronagolf werd vastgesteld dat de maatregelen leiden tot een groter verlies aan ‘gezonde levensjaren’ dan het aantal ‘gewonnen levensjaren’.

Hoog tijd dus om breder te kijken dan naar alleen het gevaar van corona. Een OMT dat vooral bestaat uit experts op het gebied van infectieziekten volstaat dan niet langer. In toenemende mate dreigt tunnelvisie, gekenmerkt door het louter oog hebben voor argumenten of feiten die de eigen hypotheses ondersteunen, en het negeren of omvormen van tegenargumenten. Dit gebeurt niet moedwillig. Het is enerzijds het gevolg van hyperfocus: zet tien specialisten bij elkaar en het generalistisch perspectief verdwijnt. Anderzijds, en belangrijker, lijkt het alsof de aanvankelijke onzekerheid over het te volgen beleid (het was immers een compleet nieuwe crisissituatie, niemand wist het precies) geleid heeft tot het zoeken naar bevestiging in de resultaten, waardoor het steeds moeilijker wordt om de ingezette koers te verlaten.

Fluctuaties

Een sprekend voorbeeld hiervan is de manier waarop de fluctuaties in het aantal besmettingen op dagelijkse basis worden geduid: nemen die af, dan is de strategie succesvol, nemen ze niet af, dan heeft de burger zich niet goed aan de maatregelen gehouden. Of wordt er gewaarschuwd dat, ondanks de daling, de maatregelen van belang blijven, omdat ‘de storm van de Britse coronavariant in aantocht is’. Ergo: de maatregelen zijn altijd goed. En dus hoeven alternatieve strategieën niet overwogen te worden. Dit achten wij een gevaarlijke ontwikkeling. Want zolang de crisis voortduurt, dreigt steeds verdergaande repressie; dat is immers de aanpak waarvoor vanaf het begin gekozen is.

Meer van hetzelfde doen als iets onvoldoende werkt, en zelfs schadelijke gevolgen heeft, is een onhoudbare strategie. Een alternatieve, meer generalistische aanpak van deze veelomvattende crisis is noodzakelijk. Suggesties hiervoor zijn, vanuit medische en maatschappelijke hoek, al sinds de vroege zomer van 2020 naar voren gebracht. Suggesties als de brandbrief van een groep medici waarin een aanpak werd geadviseerd die de bekende risicogroepen beschermde zonder de gehele bevolking vergaande maatregelen op te leggen. Nog recenter is de lancering van het plan Herstel NL van een groep professionals (onder meer artsen, economen, beleidsonderzoekers en wetenschappers), waarin een risicogestuurd coronabeleid met gerichte bescherming van risicogroepen wordt voorgesteld.

Steeds is de primaire insteek dat corona wordt bestreden en overbelasting van de zorg wordt voorkomen, zónder de samenleving verdergaande schade toe te brengen. Dat dergelijke voorstellen nauwelijks aandacht krijgen van OMT en verantwoordelijke ministers is niet langer acceptabel.

Breder perspectief

En dus is er behoefte aan een team dat vanuit een breder perspectief adviseert, waarbij de gevolgen op sociaal, economisch en gezondheidsgebied expliciet worden meegewogen. Bedank daarom het OMT voor zijn diensten en laat zo spoedig mogelijk een nieuw team aantreden dat bestaat uit een scala aan experts op verschillende terreinen. Te denken valt aan economen, sociologen, gedragswetenschappers, onderwijsdeskundigen en medici uit diverse disciplines – waaronder virologen en ic-deskundigen.

Een team dat met nieuwe ideeën durft te komen, bijvoorbeeld over het omgaan met de beschikbare zorgcapaciteit en de vaccinatiestrategie. Een team dat oog heeft voor álle kwetsbaren in de samenleving, en de expertise om (soms tegengestelde) belangen tegen elkaar af te wegen. Dat bovendien oog heeft voor een toekomst waarin corona deel blijft uitmaken van ons leven, zoals steeds waarschijnlijker is.

Een team, kortom, dat bestaat uit mensen die openstaan voor alternatieve manieren om deze voortdurende crisis het hoofd te bieden.

Colin van der Heiden is bijzonder hoogleraar geestelijke gezondheid. Marjan Weeda is psychiater.

Meer over