Opinie

Opinie: Verzorgingsstaat ten onder door immigratie? Conclusies van rapport ogen op diverse punten problematisch

Onwaarschijnlijke stellingen, pessimistische conclusies en onwetenschappelijke, politieke motieven: Leo Lucassen plaatst kanttekeningen bij het Rapport over immigratie.

Moeder en kind bij een asielzoekerscentrum in Gilze. Beeld Hollandse Hoogte / Ton Toemen
Moeder en kind bij een asielzoekerscentrum in Gilze.Beeld Hollandse Hoogte / Ton Toemen

Afgelopen donderdag berichtte de Volkskrant over het rapport Grenzeloze verzorgingsstaat. De gevolgen van immigratie voor de overheidsfinanciën. De conclusie luidt dat met name immigratie uit Azië en Afrika de Nederlandse schatkist in de afgelopen 25 jaar zo’n 400 miljard heeft gekost en dat als we zo doorgaan daar de komende twee decennia minimaal nog 600 miljard bijkomt. Als we alle kosten meerekenen, zouden we zelfs uitkomen op 50 miljard per jaar. De auteurs pleiten er daarom voor de immigratie met name uit het ‘niet-Westen’ drastisch te beperken en asielmigratie tot 90 procent te reduceren.

Hoewel het rapport het stempel draagt van de Universiteit van Amsterdam, is het geschreven in opdracht van het Renaissance Instituut van Forum voor Democratie. Niet verwonderlijk dus dat de Universiteit de auteurs inmiddels heeft gevraagd om het logo van en verwijzingen naar de UvA te verwijderen. Dat politici van FvD, de partijleider voorop, niet bepaald uitblinken in het serieus nemen van wetenschappelijke kennis, betekent echter nog niet dat we de analyse en uitkomsten op voorhand van de hand moeten wijzen.

Problematisch

Hoewel ik geen econoom ben en een oordeel over de precieze berekeningen en aannames graag aan hen overlaat, lijken de conclusies mij om een aantal redenen nogal problematisch. Om te beginnen is het de vraag of je het recht van mensen om zich te verplaatsen in dit soort economische nuts-termen zou moeten willen uitdrukken. Maar stel dát je dat doet, dan nog.

Het rapport maakt een onderscheid tussen zeer uiteenlopende vormen van migranten en laat zien dat arbeidsmigratie uit ‘Westerse’ landen juist geld oplevert. Het is opmerkelijk dat die vlieger voor arbeidsmigranten uit Oost-Europa al niet meer zou opgaan. En dat terwijl veel Polen en Roemenen, van wie velen hier maar tijdelijk werken, veel meer aan premies betalen dan dat ze er aanspraak op maken.

Bovendien zijn het bijzonder goedkope arbeidskrachten voor allerlei sectoren die daar goed aan verdienen. Wanneer je alle Oost-Europese arbeidsmigranten weg zou sturen, zou dat voor een aantal sectoren grote negatieve economische gevolgen hebben en de prijzen voor allerlei producten en diensten omhoog stuwen. Een probleem waar het Verenigd Koninkrijk nu al mee kampt.

Aanzuigende werking

De grootste steen des aanstoots is echter de vluchtelingen. Uiteraard kosten die, zeker aanvankelijk, geld. Het vluchtelingenbeleid is immers geen ‘business case’, maar dient een humanitair doel. Hoe hoog de kosten zijn, hangt sterk af van het gevoerde integratiebeleid. En juist daar heeft Nederland, op zijn zachtst gezegd, geen best track record. De grote aantallen asielzoekers in de jaren 1990 (gemiddeld 35.000 per jaar) werden bewust jarenlang geïsoleerd van de samenleving in azc’s. Het duurde lang voordat ze zelfs maar mochten werken. Het idee was dat een al te voorlijk integratiebeleid, waarbij optimaal gebruik wordt gemaakt van de motivatie en capaciteiten van vluchtelingen, een ‘aanzuigende werking’ zou hebben. Een aanname waarvoor nooit wetenschappelijk bewijs is gevonden. Bovendien doen veel van hun kinderen het bovengemiddeld goed op school en zullen zij naar verwachting veel meer bijdragen, ook economisch. Tot slot wordt vaak vergeten dat ook het asielbeleid geld oplevert doordat investeringen in onder meer azc’s de consumptieve vraag en bedrijvigheid (aannemers, middenstanders) stimuleren.

Xenofoob

De stelling dat met name asielzoekers en vluchtelingen (zo’n 20.000 per jaar) ons 50 miljard per jaar zouden kosten, oftewel een zevende van de totale overheidsbegroting, lijkt me bijzonder onwaarschijnlijk. Dat geldt ook voor de stelling dat de verzorgingsstaat aan asielmigratie ten onder zal gaan. Als dat klopt, dan waren Nederland, en zeker Duitsland, allang door hun hoeven gezakt. Zeker na de jaren negentig, toen de aantallen nog veel hoger waren dan in het afgelopen decennium. In plaats daarvan bloeien hun economieën als nooit tevoren.

De pessimistische conclusies van het rapport lijken dan ook vooral bedoeld ter legitimatie van de xenofobe opvattingen van Baudet en de zijnen: dat we moeten ophouden met de opvang van vluchtelingen uit Afrika en het Midden-Oosten, om zo Europa ‘dominant blank’ te houden, te voorkomen dat we worden ‘vervangen’ en ‘onze cultuur’ wordt vernietigd.

Deze retoriek mag in het rapport ontbreken, maar de politieke aap komt aan het einde triomfantelijk uit de mouw, wanneer op de laatste bladzijde opeens wordt gesproken over ‘misbruik op grote schaal’ van het asielrecht (zonder dat aan te tonen) en te concluderen dat, als we het Vluchtelingenverdrag niet opzeggen, de verzorgingsstaat niet meer vol te houden is.

Leo Lucassen is directeur van het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis en hoogleraar aan de Universiteit Leiden.

Meer over