OpinieCode Zwart

Opinie: Uiteindelijk moet de arts beslissen: ‘Oké, jij eerst’

Bij triage geldt: schoenmaker blijf bij je leest. De politicus moet niet op de stoel van de arts gaan zitten.

Een covid-19-patiënt wordt verplaatst in het Spaarne Gasthuis. Beeld Hollandse Hoogte / Robin Utrecht
Een covid-19-patiënt wordt verplaatst in het Spaarne Gasthuis.Beeld Hollandse Hoogte / Robin Utrecht

De discussies deze week rondom de leeftijdscriteria bij code zwart en over de volgorde van vaccineren, laten zien hoezeer medische vraagstukken eigendom zijn geworden van het publieke debat. Code zwart is gelukkig tot op heden nog niet aan de orde geweest, maar andere schaarste-vraagstukken kwamen afgelopen jaar bijzonder dichtbij.

In maart 2020 was er een groot tekort aan persoonlijke beschermingsmiddelen zoals mondkapjes en handschoenen. Er moest worden gekozen: wie eerst? De verpleeghuiszorg trok aan het kortste eind. Nu staan we voor een vergelijkbare vraag, zowel bij de verdeling van de vaccins als bij het verdelen van intensive care (ic)-bedden. Opnieuw de vraag: wie eerst?

Als er meer mensen in nood zijn dan je kunt helpen, moet je kiezen. Dat kiezen wordt in de medische wereld triage genoemd. Hierbij zijn twee principes leidend: de geboden hulp moet zo nuttig mogelijk zijn en de meest kwetsbaren moeten worden beschermd.

Hoe zorgvuldig je het ook doet, triagebesluiten zijn afschuwelijk om te nemen. Wat je ook kiest, er is altijd iemand voor wie dat nadelig uitvalt. Toch dwingt de situatie om een keuze te maken, want als je niets besluit is de uitkomst zeker nóg slechter.

Helikopter

Stel je maar eens een helikopter voor die landt in een rampgebied. Op het moment dat de deur opengaat, bestormen wanhopige mensen het toestel en klimmen erin. Binnen mum van tijd is elke stoel bezet. De piloot ziet hoe de mensenmassa zo dichtbij de draaiende rotor komt, dat hij snel weer moet opstijgen om een ongeluk te voorkomen. Zo ontvluchten de sterkste mensen als eerste het rampgebied, terwijl de meest kwetsbaren hulpeloos achterblijven.

Je kan erop rekenen dat de mensen die niet als eerste aan de beurt zijn, altijd luid zullen protesteren.

Dat zien we op dit moment rondom de vaccinatiediscussie. De groepen die te horen krijgen dat zij even moet wachten op het nieuwe vaccin, slaan hard met hun vuist op tafel. De medewerkers van de acute zorg moeten voorrang krijgen! En de huisartsen! Vergeet de GGZ niet! Wat dacht je van politieagenten? Dan ook de BOA’s! En de leraren dan?!

De vraag van al deze groepen is legitiem, voor alle argumenten is wel wat te zeggen. Maar het gaat erom dat de juiste vraag wordt gesteld: bij wie is de nood écht het hoogst en kan daarom niet wachten op de volgende ronde?

Kiezen

Het is essentieel om ons ervan bewust te zijn dat triagebeslissingen moeten worden genomen door de mensen die daar het meeste verstand van hebben. Triage van groepen binnen een samenleving is aan de politiek. Kiezen tussen individuele patiënten is een zaak voor medische professionals.

Dat laatste lijkt het kabinet niet te begrijpen met het doorduwen van een wet die leeftijdsselectie verbiedt. Ze lijken de pijnlijke realiteit van moeilijke keuzes op individueel niveau niet onder ogen te kunnen zien. Daar zijn ze dan ook niet voor opgeleid. Dit is precies waarom besluiten over de individuele patiënten moet worden overgelaten aan medisch professionals, en niet aan de grillen van de politiek.

Overleven

Terug naar de helikopter. Daar is gelukkig een arts aan boord, die de moeilijke besluiten kan nemen: welke patiënt heeft de meeste kans op overleving en mag dus mee in de helikopter, en wie moet er helaas achterblijven? Zo geldt niet meer het recht van de sterkste, maar worden de schaarse middelen zo eerlijk mogelijk verdeeld.

Ondertussen vindt er verderop nóg een ramp plaats. De piloot vraagt zich af of ze niet beter daarheen kunnen vliegen met de helikopter. Dat is niet een vraag die hij aan de arts moet stellen, maar bij uitstek een besluit dat de bestuurders van het rampgebied zullen moeten nemen.

Ten tijde van de tweede golf staan we nu midden in ons eigen rampgebied. Keer op keer komt de vraag: wie eerst? De meningen buitelen over elkaar heen. Wat we ook kiezen, het doet altijd pijn. Toch moeten we met elkaar die pijnlijke besluiten nemen. Dat lukt alleen als zorgprofessionals en politici niet op elkaars stoel gaan zitten. Alleen zo zorgen we samen dat helikopter landt op de goede plek en als de deur dan opengaat de dokter besluit: oké, jij eerst. 

Pepijn Weeder is arts in opleiding tot chirurg. Anna Verhulst is arts in opleiding tot internist.

Brieven van Volkskrant-lezers

Geen Zorg Register

In de loop van januari dreigt ‘code zwart’. Medici moeten dan keuzes maken wie er wel en niet kan worden behandeld. Hopelijk komt het nooit zo ver, maar als die situatie ontstaat wil het kabinet geen voorrang voor jongeren op de intensive care. Als er te weinig bedden zijn en alle medische argumenten zijn op, mag er alleen nog worden geloot.

Diverse redelijke argumenten spelen hierbij een rol. Opvallend is dat het eigen gedrag van mensen hierbij niet wordt meegewogen. Gelukkig houden de meeste mensen zich aan de coronamaatregelen van het kabinet, maar een kleine groep lapt alle regels aan de laars. Zij bepalen zelf wel wat goed voor hen is en hechten meer waarde aan eigenbelang dan aan het groepsbelang. Denk hierbij aan illegale feestjes e.d. Er zijn zelfs mensen die het virus ontkennen en protesteren tegen alle maatregelen, waarbij ze zich beroepen op hun individuele vrijheid.

Maar zo’n keuze voor individuele vrijheid mag nooit gaan ten koste van anderen. En dat gebeurt nu wel. Indien iemand zijn individuele belang bewust stelt boven de belangen van anderen door de coronaregels te overtreden, behoort aan die keuze een gevolg verbonden te worden, namelijk het ontzeggen van alle medische zorg, zolang de ‘code zwart’ van toepassing is.

Deze mensen mee laten loten met mensen die zich wel netjes aan alle coronamaatregelen hebben gehouden is niet uit te leggen. Mensen die een overtreding begaan tegen de coronamaatregelen worden niet meer opgenomen in het strafregister. Maar laten we ze dan wel opnemen in het Geen Zorg Register (GZR), zodat medici dat kunnen raadplegen voordat er moet worden geloot.

Maurice de Zwart, Cuijk

Demonstraties

Nu het macabere scenario dreigt waarin artsen ernstig zieke mensen de toegang tot de ic’s moeten weigeren wegens plaatsgebrek door corona (wat geen lolletje is), vind ik dat diezelfde artsen voortaan ook mogen beslissen of asociale, respectloze demonstraties tegen de coronaregels − met z’n anderhalf duizend dicht opeen, zonder mondkap, lekker knuffelen en zo doodleuk het virus vleugels geven − mogen plaatsvinden.

Rosalie van Woerkom, Vogelenzang

Loting

Ik ga er (even voor mijn gemak) vanuit dat ouder-worden een ziekte is die onvermijdelijk tot de dood leidt. Daarbij tel ik op mijn overweging dat ik niet wil loten voor een ic-bed tussen mezelf, mijn kinderen en kleinkinderen, omdat ik laatstgenoemden ook een vol leven gun zoals mij dat gegund is.

Zo denkend, zult u begrijpen dat ik een uiteindelijke loting voor een ic-bed zonder daarbij rekening te houden met leeftijd een ethisch slechte keuze vind.

Martin Bos, Amsterdam

Feestcorona

Een eenvoudige vraag: mogen jongeren die deelnamen aan een coronafeest ook meeloten voor een plaats op de intensive care als zij feestcorona hebben opgelopen?

Jozefien de Bruijn, Oudenbosch

Vragen

Zou het een idee zijn als het kabinet de ouderen naar hun mening vroeg? Zou sowieso een openbaring zijn, om ouderen naar hun mening te vragen, maar in dit geval zeker. Deze oudere zou het wel weten. Vraag het mij Tamara van Ark, Hugo de Jonge en Mark Rutte en ik laat het jullie weten.

Niet te lang wachten hoor, anders is de piek al voorbij. Nou vooruit, ik vertel het jullie alvast: jongeren krijgen van mij voorrang op de ic.

Hans Nagtegaal, bijna 70 jaar, Bussum

Leeftijdsdiscriminatie

De regering werkt met spoed aan een wet om leeftijd als selectiecriterium voor opname op een intensive care te verbieden. Volgens minister Tamara van Ark (Medische Zorg) zou dit immers leeftijdsdiscriminatie zijn.

Ik neem aan dat de regering om leeftijdsdiscriminatie voorgoed uit te bannen vervolgens met spoed de Kieswet gaat aanpassen, zodat ook iedereen jonger dan 18 jaar kiesgerechtigd wordt. En daarna ook het leeftijdscriterium uit de Algemene Ouderdomswet verwijdert en iedereen, van jong tot oud, AOW zal gaan ontvangen.

Marcel Besselink, Uithoorn

Voorrang

Het kabinet legt een advies van de Federatie Medisch Specialisten naast zich neer, en verbiedt artsen om jongeren op niet-medische gronden voorrang te geven op ouderen bij toegang tot de intensive care. Het kabinet heeft dit besluit genomen ‘op basis van fundamentele gelijkwaardigheid van alle mensen’.

Wat gek dan om in dezelfde krant te lezen dat ouderen, na risicogroepen en zorgmedewerkers, wél voorrang krijgen in het covid-vaccinatie-programma. De fundamentele gelijkheid van alle mensen geldt in die situatie blijkbaar niet?

Het is logisch om oudere generaties vanwege hun kwetsbaarheid voorrang te geven bij vaccinaties. Net zoals het logisch is om jongere generaties, die een langere levensverwachting en vaak jonge afhankelijke kinderen hebben, voorrang te geven op de ic. Maar dat komt Kamer en kabinet, met de aankomende verkiezingen, waarschijnlijk even niet zo goed uit.

Bart van Liebergen, Haarlem

Meer over