OPINIESociale media

Opinie: Trump een eigen platform? Dat zou ideaal zijn

Om de kwaliteit en consumentenvrijheid op, zeg, Twitter te verhogen, is één ding nodig: concurrentie, betoogt Roel Wieringa.

President Donald Trump met zijn geliefde smartphone. Beeld Getty Images
President Donald Trump met zijn geliefde smartphone.Beeld Getty Images

Sociale netwerken maken het mogelijk contacten met vrienden overal bij te houden, maar houden ons ook gevangen in een web waaruit we niet kunnen ontsnappen. Als ik met iemand wil bellen die klant is van T-Mobile, hoef ik niet eerst abonnee te worden van T-Mobile: ik kan met ieder nummer bellen, ongeacht de aanbieder. Maar wil ik met een Facebookvriend communiceren, dan moet ik eerst lid worden van Facebook. Dat is raar.

Waarom is die situatie zo? Omdat sociale netwerken op deze manier gigawinsten maken, zonder dat ze hoge kwaliteit hoeven te bieden. Voorbeelden van hun slechte kwaliteit zijn: gebrekkige privacy, een overdosis haatberichten en het onvermogen gebruikers van andere sociale mediabedrijven met elkaar te laten communiceren. Zoiets noemen we ‘marktfalen’: de markt werkt niet en dan moet de overheid daartegen optreden door concurrentie af te dwingen. Concurrentie zal ook de angel halen uit ongewenste censuur door private partijen, zoals is gesuggereerd bij het Twitter-verbod van Trump.

Het nieuwe goud

De sociale mediabedrijven zitten op een goudmijn: wij. Facebook had in 2019 een omzet van 71 miljard dollar, Google’s YouTube bracht 15 miljard dollar op en het Chinese ByteDance verdiende met TikTok 17 miljard dollar. Die omzet wordt gehaald uit advertenties. Gebruikers zoals u en ik laten gegevens achter, het ‘nieuwe goud’, waarvan de bedrijven gebruikersprofielen maken waarmee op de online-advertentiemarkt grof geld wordt verdiend. Om een beeld te krijgen hoe groot die mijn is: Facebook heeft meer dan 3 miljard gebruikers, YouTube 2 miljard en TikTok ruim 1 miljard.

Om zoveel mogelijk gegevens van ons te krijgen, worden privacyregels geschonden, en om ons aan het scherm te kluisteren, krijgen we haatberichten, nepnieuws en desinformatie voorgeschoteld. Bovendien is het lastig als je zou willen vertrekken, want het socialemediaweb blijkt nogal plakkerig: bij overstappen blijven je posts, media en vriendenlijst achter bij het oude bedrijf. Berichten sturen naar je vrienden op je vorige netwerk is onmogelijk. Zo blijf je als gebruiker meestal bij een sociaal netwerk hangen.

Concurrentie moet

Om aan deze situatie en einde te maken, moet er concurrentie komen. Die ontstaat tussen socialemediabedrijven zodra je je gegevens kunt verhuizen naar een ander sociaal netwerk en je vervolgens tussen verschillende sociale netwerken berichten kunt uitwisselen. Dat zal ook meteen de kwaliteit verhogen. Een nieuw netwerk kan zich bijvoorbeeld onderscheiden door berichten met onbeperkt bereik eerst door een redactie te laten beoordelen: dat is de redactionele verantwoordelijkheid die we kennen van kranten. Of het netwerk kan zich richten op regionale onderwerpen. Er zijn vele mogelijkheden. Concurrerende netwerken zullen nieuwe diensten gaan ontwikkelen.

Met deze keuzevrijheid voor gebruikers komt er ook ruimte voor bedrijven die andere verdienmodellen hanteren en betere kwaliteit bieden. Een nieuw sociaalmediabedrijf zou bijvoorbeeld abonnementsgeld kunnen vragen en op die manier vrij van advertenties kunnen zijn. Een ander netwerk zou zijn gebruikers een bedrag per verstuurde megabyte kunnen vragen. Ook hier zijn er weer vele mogelijkheden.

Trumps vrije woord

Afgelopen zaterdag werd president Donald Trump verbannen van Twitter en maandag werd het alternatief ­Parler door techreus Amazon uit de lucht gehaald. Stel dat Trump zijn eigen sociale netwerk begint, MAGA, (Make America Great Again), zijn Twittercontactenlijst meeneemt en vanuit MAGA berichten de wereld instuurt. Als zijn volgers op Twitter zijn gebleven en Twitter de berichten die Trump vanuit MAGA stuurt blijft blokkeren, zullen zijn Twittervolgers die berichten niet ontvangen.

Twitter heeft als private partij daartoe het volste recht. En Trump kan zijn recht op vrije meningsuiting uitoefenen op MAGA. Trumps volgers kunnen kiezen om met hem mee te verhuizen naar MAGA, zodat ze kunnen lezen wat Trump zegt. Goed voor MAGA? Twitter zal nu willen terugslaan door nog aantrekkelijker diensten aan te bieden, zodat gebruikers toch maar bij Twitter blijven. Dat is concurrentie. Goed voor de consument. MAGA moet op zoek naar een verdienmodel. In het hier geschetste scenario zal het een verdienmodel moeten vinden dat ook werkt als het wordt bevolkt door haatzaaiers, extremisten en complotdenkers.

Uitvoerbaarheid

Het uitwisselen van berichten tussen sociale netwerken is moeilijker dan die tussen telefoonnetwerken. Een bericht dat je vanuit Snapchat naar een Twittergebruiker stuurt, zou bijvoorbeeld moeten worden opgeknipt in stukken van 280 karakters. En het zou in Twitter niet verdwijnen nadat het is gelezen. Sociale netwerken moeten hier dus afspraken over maken. En gebruikers moeten kunnen instellen naar wie hun berichten mogen worden doorgestuurd.

Dit is technisch uitvoerbaar. De grote sociale mediabedrijven zijn een project begonnen voor ‘data porta-­biliteit’. Helaas zit daar niet de mogelijkheid bij om je gegevens bij je voormalige sociale mediabedrijf te verwijderen en berichten uit te wisselen. Twitter wil een protocol ontwikkelen om tweets uit te wisselen. Dat komt al dichter in de buurt. Maar het zou over alle sociale netwerken moeten gaan, niet alleen over Twitter. Hier ligt een rol voor overheden.

Politiek ingrijpen

Het verhogen van de kwaliteit van sociale netwerken door meer marktwerking, komt dichterbij met de Digital Markets Act (‘De EU bepaalt het gedrag van onlinebedrijven en niet andersom’, Opinie, 7 december), die de EU in december 2020 heeft voorgesteld, maar het dwingt nog geen concurrentie af. Duitsland werkt aan een veelbelovend voorstel dat wel concurrentie afdwingt. Maar de Digital Markets Act verbiedt dat lidstaten eisen stellen die verder gaan dan wat de DMA zelf eist. Met dank aan de lobbyisten van Big Tech. Laten we hopen dat de EU gaat optreden als beschermer van de burger, zoals EU-commissarissen Vestager en Breton beloven, en niet van Big Tech.

Roel Wieringa is emeritus hoogleraar informatiesystemen aan de Universiteit Twente.

Geef The Donald z’n Twitter terug 

Hoe ernstig het misbruik van het vrije woord ook is. Hoe strafbaar de oproepen tot geweld ook zijn. Hoe afstotend zijn leugens. Het is geen oplossing Trump de toegang tot zijn account te ontzeggen. Hierdoor komt de macht over wat wel en niet gepubliceerd mag worden definitief in handen van Big Tech. En dreigen we niet te worden begrensd door wat we met elkaar hebben afgesproken per wet, het kader dat ons maatschappelijk handelen waar nodig begrenst. Vanaf nu dreigt, als het gaat om het vrije woord, Twitter, Facebook, TikTok, Apple en anderen techreuzen te bepalen wat wel en niet kan.

Daarmee is de ingeslagen richting fundamenteel ondemocratisch en leveren we ons uit aan de grillen van de censor van deze platformen. Dat is op termijn ontwrichtender voor de maatschappij dan de oprispingen van the Donald. In een democratische rechtsstaat dient het parlement te bepalen wat de grenzen zijn. En het is aan de onafhankelijke rechter de toepassing van wetten en regelgeving te controleren.

John T. Knieriemonlinespecialist

Meer over