Opiniecocaïnevangst

Opinie: Spectaculaire drugsvangsten zijn maar tijdelijke succesjes

Scoren met cocaïnevangsten van duizenden kilo’s klinkt mooi, maar doe liever iets aan de ontbossing en marginalisering in Zuid-Amerikaanse landen, betoogt Janneke Nijmeijer.

Colombiaanse agenten op weg naar een cocaplantage. Beeld Hollandse Hoogte / AFP
Colombiaanse agenten op weg naar een cocaplantage.Beeld Hollandse Hoogte / AFP

Aan het begin van elk jaar maken douanes de balans op met betrekking tot de hoeveelheid aan cocaïne die het jaar ervoor in beslag is genomen. Douaniers op Schiphol en in Nederlandse zeehavens hebben in 2020 ruim 48 duizend kilo cocaïne in beslag genomen en de haven van Antwerpen meldde een recordvangst van 65 ton. Hoewel ‘recordvangsten’ als winst ogen, zijn het eigenlijk zeer lokale en tijdelijke successen. Het is tijd voor een constructief beleid, waarin menselijkheid en duurzaamheid leidend zijn, in plaats van hoge scores en repressieve maatregelen.

Een drugsvangst is geen structurele oplossing voor het gehele probleem. Drugsvangsten zijn enkel zeer tijdelijke en plaatselijke oplossingen, en vooral persoonlijke successen voor havendouaniers of getallen waarmee presidenten kunnen scoren en een vals beeld kunnen schetsen. Zo klopt de Colombiaanse president Ivan Duque zich op de borst omdat hij met 130 duizend hectare een recordaantal cocaplantages vernietigd zou hebben. Maar volgens de VN is de cocaïneproductie met slechts 9 procent gedaald.

Afgelopen decennia hebben bewezen dat drugsvangsten en het bestrijden van cocaplantages de straatwaarde niet verhogen en de productie niet verlagen; de productie en het aanbod verplaatsen zich gewoon naar andere plekken. Dat is het geval bij de drugsvangsten in onze havens, en dat geldt ook voor een andere bestrijdingsaanpak, zoals het vernietigen van cocaplantages.

Waterbedeffect

Het waterbedeffect is een bekend fenomeen: op een bepaalde locatie oefen je druk uit, maar het heeft geen invloed op het volume: dat verplaatst zich slechts. Door het verplaatsen is de totale oppervlakte van regio’s die betrokken zijn geraakt bij drugshandel in het westelijk halfrond de afgelopen twintig jaar gegroeid van 5 miljoen naar 18 miljoen vierkante kilometer. Hiermee wordt ook de corruptie en het geweld verspreid naar andere regio’s, zoals West-Afrika en Polynesië, waar drugshandel zeer ontwrichtende gevolgen heeft voor de samenleving. Een structurele winst zijn drugsvangsten dus absoluut niet.

Grootschalige ontbossing is een groot probleem, met name in Zuid-Amerika. We moeten echt zuinig zijn op de oerwouden die we nog hebben. Voor 1 gram cocaïne heb je 300 gram cocabladeren nodig. Als jaarlijks alleen al in Nederland 48 duizend kilo cocaïne de prullenbak in gaat, dan is alle verloren land en zijn alle vervuilende chemische middelen voor niets geweest. Bovendien werk je met het vernietigen van cocaplantages ontbossing alleen maar in de hand. Door cocaplantages te bestrijden, zijn boeren genoodzaakt elders een bestaan op te bouwen, waar wederom landbouwgrond nodig is.

Het bestrijden van coca heeft, naast ecologische schade, uiteraard ook ernstige gevolgen voor mensen. Het cultiveren van coca is het slechtst verdienende segment van de cocaïneproductie. Boeren die coca verbouwen hebben vaak geen andere keuze. Met het vernietigen van plantages ontdoe je gemarginaliseerde groepen van essentieel levensonderhoud.

Gedwongen migratie

Bij drugshandel moet je kijken naar onderliggende beweegredenen. De problemen die we hebben als gevolg van drugshandel zijn ook te herleiden naar onze vraag naar exotische vruchten en grondstoffen. In Zuid-Amerika hebben neoliberalisme, het privatiseren van landgrond en de westerse consumptie en groei-economie geleid tot wederom ontbossing, maar ook gedwongen migratie van kleine boeren en oorspronkelijke bewoners, voor wie de grond een publiek gedeeld goed was. Door gedwongen migratie zijn deze gemarginaliseerde groepen genoodzaakt om deel te nemen aan een economisch systeem, waaraan slechts een beperkt mensen volwaardig of op legale wijze deel kunnen nemen. Het verbouwen van coca biedt dan soelaas. Maar dit gaat gepaard met gewelddadige stigmatisering en criminalisering.

Presidenten en havens kunnen scoren met getallen, maar daarmee win je niks voor het geheel. Ik zou graag willen dat er een drugsbeleid komt dat naar het geheel kijkt, waarin ‘succes’ niet gezocht wordt in plaatselijke en tijdelijke winsten zijn, maar in humane en ecologisch gezien structurele oplossingen.

Janneke Nijmeijer is oprichter van Fairtrade Coke.

Meer over