OpinieRadiodocumentaires

Opinie: Schrappen Radio Doc op Radio 1 is een journalistieke en culturele aderlating

De radiodocumentaire van de publieke omroep wordt bedreigd, ten faveure van een sportprogramma, betoogt Tom Rooduijn, mede namens 25 andere programmamakers van Radio Doc.

El Tarangu, een van de Radio Doc-producties die werden genomineerd voor De Tegel Audio.

De publieke nieuws- en sportzender NPO Radio 1 heeft elke week één uur zendtijd voor documentaires: Radio Doc, een gezamenlijk programma van de NTR en de VPRO op de zondagavond. Nog even. Eind december valt het doek voor dit laatste zelfstandige documentaire radioprogramma.

Radio Doc moet wijken voor een amusant sportprogramma, dat volgens de NPO-leiding beter past in het Radio 1-format. Dat zal op zondagavond het gewenste luisteraandeel misschien eerder benaderen dan een maatschappelijk thema of een kunstenaarsportret. Maar het NPO-besluit is in strijd met de kerntaak van de publieke omroep: programma’s maken met een educatief, informatief of cultureel doel. Als er op de publieke radiozenders één programma is dat hieraan beantwoordt, dan is het Radio Doc. Het biedt elke week een even creatieve als verdiepende onderbreking van de dagelijkse nieuwsstroom. Daarmee kan de publieke omroep zich óók op de radio beter onderscheiden van de commerciële zenders, zoals de Mediawet uit 2016 het voorschrijft.

De radiodocumentaire is internationaal een veel beoefende journalistieke vorm. De maker verdiept zich langere tijd in een onderwerp, spreekt betrokkenen en gaat op zoek in archieven. Vergelijkbaar met een lang krantenartikel, alleen wordt het verhaal verteld met geluidsfragmenten die aan het gesproken woord een extra dimensie verlenen. Het is een intieme journalistieke vorm, waarbij de luisteraar de beelden er zelf bij kan oproepen. De oogst van bijna zeventien jaar Radio Doc biedt een niet te onderschatten weerspiegeling van onze cultuur. In de wekelijkse afleveringen van Radio Doc kwamen de meest uiteenlopende onderwerpen aan bod, van onderzoeksjournalistieke tot historische thema’s, van hedendaagse ontwikkelingen tot egodocumenten.

Meer dan een einde

Het opheffen van Radio Doc op de lineaire radio betekent méer dan het einde van een programma; een zelfstandig genre verdwijnt van de zender. Dat betekent een journalistieke en culturele aderlating. De Nederlandse radiodocumentaire staat in een lange traditie en is vaak nationaal en internationaal onderscheiden. Recent nog: in 2018 ontving de Radio Doc-productie Opgejaagd de Prix Europa, dit jaar zijn twee Radio Docs voor die prijs genomineerd: de serie De man en de maan en de documentaire Julie. De hybride Radio Doc- en podcast-serie Virus Verhalen werd dit jaar onderscheiden met de Zilveren Reiss-microfoon, terwijl dit jaar twee Radio Doc-producties werden genomineerd voor De Tegel Audio: de serie El Tarangu en de documentaire Het Schimmenspel.

De NPO besloot dat de 30- á 40 duizend luisteraars van Radio Doc per 1 januari maar moeten wijken naar het podcastdomein, waar het programma nu na uitzending tóch al wordt aangeboden. Het programma kent nu op Radio 1 trouwe luisteraars en mensen die het bij toeval horen. Die groepen gaan voor Radio Doc grotendeels verloren wanneer het niet meer rechtstreeks wordt uitgezonden. De gemiddelde leeftijd van de luisteraars van Radio 1 is omstreeks de zestig. Velen van hen vinden zelfstandig niet zo snel de weg naar het podcastpodium, terwijl Radio Doc daar nu juist zo’n goede brug naar slaat. Wij vrezen als makers dat dit besluit de marginalisering inluidt van de radiodocumentaire. Podcasts (in feite niet meer dan een online verspreidingswijze) hebben hun eigen wetmatigheden: ze worden vaak via de smartphone beluisterd, op een moment en plaats naar keuze. Ze hebben een doelgerichte, thematische benadering en bedienen een ander, jonger publiek met een ander verwachtingspatroon.

Het is onbegrijpelijk dat de kwalitatief hoogwaardige documentaires binnenkort uitsluitend worden verspreid onder dit – veel kleinere – podcast-publiek. Zolang het twee categorieën aanhangers heeft, moet Radio Doc op beide podia te vinden zijn. De traditionele radiodocumentaire dreigt anders te verwateren in het on-demand-domein. Daar is het genre onderhevig aan de wetten van de markt, waartegen de Mediawet het juist beoogt te beschermen.

NPO-leiding, heroverweeg uw besluit. Beschouw Radio Doc als een verrijking van het format, als een programma dat zowel kan informeren als amuseren, en behoud het op Radio 1.­­

Tom Rooduijn is programmamaker van Radio Doc.

Meer over