Opinie

Opinie: Poetin is Rusland niet, de andere geluiden worden onderdrukt maar zijn er wel

Het lijkt alsof de Russische president Poetin met zijn anti-westerse houding de mening van de meerderheid van de Russen volgt, maar dat is onjuist. Wie goed zoekt, vindt nog media en analisten die zich keren tegen het opgeklopte vijandbeeld.

Willem-Gert Aldershoff
Op een beeld vrijgegeven door het Russische ministerie van Defensie oefenen militairen aan de grens met Oekraïne met raketwerpers.  Beeld AP
Op een beeld vrijgegeven door het Russische ministerie van Defensie oefenen militairen aan de grens met Oekraïne met raketwerpers.Beeld AP

Inmiddels weet de hele wereld dat Rusland zo’n honderdduizend militairen heeft samengetrokken bij de grens met Oekraïne. Alom wordt gespeculeerd over de vraag of de Russische president en zijn kliek in het Kremlin nog meer troepen naar het grondgebied van hun westerbuur zullen sturen.

Want een kliek is het, een kleine groep mannen die al sinds Poetins tijd als loco-burgemeester in Sint-Petersburg samenwerken. Na Poetins aantreden als president in 2000 hebben zij zich illegaal onmetelijk kunnen verrijken op kosten van de Russische burger, en een ondemocratisch systeem kunnen opzetten dat hen ongecontroleerd aan de macht houdt.

Onderdeel van dat systeem is dat praktisch alle media in handen zijn van de staat of van bevriende zakenlieden. Tv-zenders, de belangrijkste informatiebron voor Russen, spuien ongekende propaganda over westerse en Oekraïense ‘agressie’. Sociale media worden sterk beknot. Er zijn geen vrije verkiezingen, demonstreren wordt praktisch onmogelijk gemaakt en rechterlijke vonnissen worden door de overheid gestuurd.

Onafhankelijke media

Een miniem aantal onafhankelijke media zwoegt op indrukwekkende wijze voort om de Russen nog enige werkelijkheidszin bij te brengen, zoals Exo Moskvi, Novaya Gazeta, Doshd tv, Republic.ru. Maar die worden zeer beperkt gelezen en de vraag is hoe lang zij nog kunnen blijven functioneren. Zo bestaat er in Rusland al sinds jaren geen vrij openbaar debat meer waarin uiteenlopende meningen over de publieke zaak met elkaar kunnen concurreren.

Poetin en zijn kliek spreken altijd van Navo’s ‘uitbreiding naar het oosten’, daarmee doelend op een bewuste agressieve uitbreiding zo dicht mogelijk bij de Russische grens. Het was echter niet de Navo die aandrong op uitbreiding, het waren de centraal- en Oost-Europese landen zelf. Door hun ervaringen in het decennialange gedwongen meedraaien in de Sovjet-dwangbuis zagen zij het Navo-lidmaatschap als enige garantie tegen mogelijk Russisch revanchisme.

Dat het Kremlin de Russische burgers voorhoudt dat de Navo en Oekraïne een dreiging vormen, laat zien hoe verkeerd het regime de werkelijke gemoedstoestand in de Navo-landen en zijn westerburen inschat. Er is immers geen Amerikaan, Fransman, Duitser, Let, Pool, Georgiër of Oekraïner die Rusland wil aanvallen. Het enige wat zij willen is een harde garantie dat zij door Rusland met rust worden gelaten. Wanneer die voorwaarde is vervuld, zien zij geen enkel probleem in een actieve samenwerking met hun grote oosterbuur op velerlei terrein.

Werkelijkheid aanvaarden

Er zijn vele onafhankelijke Russische waarnemers en analisten die dit ook zo zien. Neem de recente uitspraak van Andrej Kozyrev, voormalig minister van Buitenlandse Zaken onder president Poetins voorganger Boris Jeltsin: ‘Rusland moet over het verleden heen springen en eindelijk de werkelijkheid aanvaarden. Geen Navo bedreigt ons, niemand bedreigt ons in Europa. Dit zijn onze partners, vrienden, en we moeten met hen integreren zonder onze nationale identiteit en cultuur te verliezen.’ Kozyrev meent dat Poetin de confrontatie met de Navo ‘alleen maar heeft uitgevonden om een externe vijand te hebben, op de oude Sovjet-manier’.

Vergelijkbaar vraagt een éminence grise onder Russische journalisten, Alexander Nevzorov, zich af waarom Rusland zich niet kan verenigen met de ‘beschaafde wereld, de zinloze confrontatie stoppen en een normaal gewoon Europees land worden, met rechtbanken en wetten en de triomf van de rede. Wat een opluchting zou dat zijn.’

En columnist Fedor Krasheninnikov schrijft op de site Republic.ru dat Oekraïnes wens om onafhankelijk te zijn van Rusland ‘niet slecht is of zelfs maar vreemd: als het land lid van de Navo wil worden, dan laat het dat doen’.

Dit zijn geen uitzonderlijke meningen van enkele wereldvreemde Russische intellectuelen, maar van ervaren waarnemers die midden in de Russische werkelijkheid staan en ook het Westen goed kennen. Helaas kunnen zij en anderen hun meningen slechts kwijt in de zo weinige nog vrije Russische media. Indien in Rusland verkiezingen en media vrij zouden zijn en er een open publiek debat mogelijk was, dan zou het land een veel gematigder buitenlandse koers varen en niet een van ‘militaire hysterie’, zoals Russisch militair analist Alexander Golts het huidige Kremlin-optreden noemt.


Willem-Gert Aldershoff is voormalig afdelingshoofd van de Europese Commissie en analist internationale politiek.

Meer over