Opinie

Opinie: Over de raketspeeltjes van miljardairs wordt veel te weinig gezeurd

Zijn de superrijke pioniers in de ruimte onderdeel van het loffelijke menselijke vooruitgangsstreven? Daar valt wel wat op af te dingen, betoogt Matthijs van Veelen.

Matthijs van Veelen
Elon Musk, oprichter van SpaceX, juicht na de geslaagde lancering van de bemande SpaceX Falcon 9-raket, 30 mei, 2020. Beeld Getty
Elon Musk, oprichter van SpaceX, juicht na de geslaagde lancering van de bemande SpaceX Falcon 9-raket, 30 mei, 2020.Beeld Getty

In zijn column ‘Je mag de miljardairs gerust blijven haten, maar laat ze pionieren in de ruimte’ stapelt Arie Elshout de ene drogreden op het andere slechte argument.

De teneur van het stukje is: het gezeur over de speledingetjes van de superrijken is allemaal ingegeven door afgunst en jaloezie, en in plaats daarvan zouden we meer waardering moeten hebben voor het ambitieuze, grote denken dat achter de ontwikkeling van de private ruimtevaart schuilgaat. Als ik de redenen die hij daarvoor geeft stuk voor stuk afpel, kom ik tot de tegenovergestelde conclusie.

Onkritisch

Er wordt juist veel te weinig over gezeurd, en de berichtgeving erover is ongelofelijk onkritisch aangaande de slechte smoesjes die suggereren dat dit, op de lange termijn, eigenlijk alleen maar beter is voor iedereen.

Eerst even die jaloezie. Als gewone burger met een gezond oog voor het algemeen belang sta ik op het volgende, eenvoudige standpunt. Na het betalen van een redelijke hoeveelheid belasting, mag iedereen met het geld dat er daarna overblijft doen wat hij/zij wil, zolang hij/zij anderen maar geen schade berokkent. Wil jij je zwembad vullen met champagne en je laten insmeren met kaviaar? Mag je lekker helemaal zelf weten. Het Concertgebouworkest laten spelen op je verjaardag? Veel plezier en geniet ervan! Het probleem is dus niet dat sommige mensen zich dingen kunnen veroorloven die voor anderen onbereikbaar zijn en dat die anderen daar jaloers op zijn. Het probleem zit hem in die twee voorwaarden waaraan niet is voldaan.

Belasting

Stel je voor dat je elk jaar netjes een best behoorlijke hoeveelheid geld overmaakt naar de belastingdienst, die dat dan weer aan de overheid geeft om daar voorzieningen van in de lucht te houden waar we allemaal veel plezier aan beleven. Dan komt er een of andere rijke stinkerd, en die laat, na over zijn gigantische inkomen helemaal geen belasting te hebben betaald, een raket bouwen om de aarde van boven te kunnen bekijken. In dat geval is het best legitiem om daar een beetje kriegel van te worden. Nou ben ik geen Amerikaan, en betaal ik geen belasting in de VS, maar er zijn een heleboel mensen die wel Amerikaan zijn, en daar wel belasting betalen, en voor hen is dat een meer dan valide reden om niet enthousiast te zijn als iemand een beetje tof gaat lopen doen met een raket, die hij zich niet had kunnen veroorloven als hij gewoon een normale hoeveelheid belasting had betaald.

Schadevergelijkingen

Dan de klimaatschade. De auteur heeft van een collega gehoord dat die wel meevalt. Niet een ijzersterk argument, en het is gissen waar dat op is gebaseerd. Als je grasduint in wat hierover is geschreven, vind je vooral redenen om je kapot te schrikken, maar je kunt natuurlijk retorische trucjes gebruiken om dat niet te zien.

Bijvoorbeeld iets heel ergs vergelijken met iets nog veel ergers, om daarna te concluderen dat het wel meevalt met hoe erg dat hele erge is. Of niet relevante of niet goed vergelijkbare grootheden naast elkaar zetten, zoals bijvoorbeeld de schade van de ruimtevaartsector met die van andere sectoren.

Voor de vraag of één mens zoveel schade mag aanrichten aan het milieu, omdat hij/zij ruimtereizen leuk vindt (wat het vast ook is) is het niet relevant dat heel veel vliegtuigpassagiers in een groot aantal vliegtuigen samen meer schade aanrichten dan vier of vijf knakkers in een raket. Het vliegverkeer moeten we óók terugdringen, en het autoverkeer ook, maar per persoon maakt niet in een raket gaan zitten nog altijd enorm veel meer uit dan niet naar Bali op vakantie – en met best veel mensen naar Bali op vakantie is al veel meer dan onze planeet aankan.

Groene verspilling

Tenslotte is het zo dat, zelfs als je alle energie die nodig is om een raket te lanceren met wind en zon zou opwekken – wat niet gebeurt – zelfs dan kan het zonde zijn om al die energie te besteden aan een ruimtereis. Ook groene energie kun je verspillen.

De belangrijkste grootheid hier is de hoeveelheid energie die nodig is om een raket de lucht in te krijgen. En dat is enorm, gigantisch. Als je optelt hoeveel alle lezers van de Volkskrant bij elkaar in hun hele leven aan energie kunnen besparen door hun huizen beter te isoleren, gloeilampen te vervangen door spaarlampen en korter te douchen, dan zou het zomaar kunnen dat zij nog steeds niet genoeg bij elkaar sprokkelen om één kale vijftiger voor 11 minuten de ruimte in te knallen.

Lekker genieten

Vervolgens stelt de schrijver dat het gezond is je af en toe geen zorgen te maken over het leed in de wereld, en gewoon even lekker te genieten van de leuke dingen des levens. Helemaal mee eens. Zolang die leuke dingen des levens maar niet zijn: neushoorns afschieten, beroemde schilderijen kapotsnijden, of stenen naar beneden gooien van een viaduct.

Lekker even Netflixen en al het andere vergeten? Niks mis mee. Een ‘rijk besprenkeld etentje’, zoals de auteur schrijft, in een poging alles wat leuk is op één hoop te gooien? Ga je gang. Maar de atmosfeer die we met 7 miljard mensen delen, nog verder stukrauzen voor iets dat best leuk is voor één persoon, mag ik daar, als één van die 6.999.999.999 anderen, even tegen protesteren?

Meer en beter

Verder is hij enthousiast over de menselijke natuur die vooruit wil, en snakt naar erkenning door ergens in te excelleren. Altijd meer, altijd beter, dan hiervoor en dan een ander, in de politiek, economie, kunst, literatuur, wetenschap en sport. ‘Ooit keken mensen naar de lucht en zeiden: wij willen kunnen vliegen. Nu kijken we naar de ruimte.’

Nou, dat vliegen is gelukt. We kunnen naar Madagaskar op vakantie en we doen een weekendje Barcelona. Op zich leuk allemaal, maar het heeft wel als gevolg dat de planeet in de fik staat of onder water. En het voorspelbare gevolg van deze ontwikkeling (en zelfs de expliciete intentie) is om deze nog veel energieverslindendere vorm van vermaak voor meer mensen mogelijk te maken. Mooie ervaringen creëren. Straks dromen we niet meer van een gap year naar Australië, maar krijgen we een ruimtereis cadeau voor ons eindexamen.

De auteur voegt nog wel iets toe over de mogelijkheid dat de scheppende kracht ontaardt in iets meer destructiefs, dat we soms wat moeten beteugelen. Misschien is het dan zaak eens te kijken hoe goed dat beteugelen ons afgaat bij het vliegverkeer. Samenvatting: geen strobreed. Nul accijns op kerosine, wel een hoop met belastinggeld geredde luchtvaartbedrijven. En de planeet maar branden.

Vooruitgang?

Het idee dat de auteur voorstaat is dat het goed is dat de mens vooruit wil. Wat er is, is niet genoeg, en moet altijd meer, sneller, groter, en beter. Nou is er in principe niks mis met meer en beter, maar wel met het feit dat er heel veel in het kielzog van ons meer en beter kapot gaat. Zijn vooruitgangsideaal lijkt nobel en toekomstgericht, maar als je niet nadenkt over waar het eindigt, en hoe we ooit in een stabiele situatie terecht kunnen komen die niet is: alles is kapot en de planeet is onleefbaar, dan is het, in zijn blindheid voor de gevolgen, toch vooral niet toekomstgericht genoeg.

Matthijs van Veelen is hoogleraar Evolutie en Gedrag, Universiteit van Amsterdam.

Meer over