OpinieEU-begrotingscrisis

Opinie: Orbán toont dat het nu klaar moet zijn met de Europese ‘vetocratie’

Bij de EU-begrotingscrisis komt het gedoogbeleid als boemerang terug in het gezicht van 25 lidstaten, betoogt Sophie in ’t Veld. 

Viktor Orbán is niet voor het eerst de grote boze wolf van de Europese politiek.Beeld AP

De Hongaarse premier Viktor Orbán blokkeert met Poolse hulp de EU-begroting en het corona-herstelfonds. De Europese economie, waar ook Nederland sterk van afhankelijk is, heeft dit financiële pakket van 1,8 biljoen euro hard nodig. Hoe kan het dat deze financiële injectie midden in een pandemie door slechts twee van de 27 lidstaten wordt tegengehouden?

Deze vraag zullen velen zich misschien stellen, maar helaas is de politieke crisis waarin Europa nu is beland, pijnlijk voorspelbaar. Het hele systeem van veto’s is immers het probleem, niet het politieke wangedrag van de ene of de andere individuele regering. Er moet een einde komen aan de verlammende vetocratie die Europa in haar greep houdt.

Grote boze wolf

Viktor Orbán is niet voor het eerst de grote boze wolf van de Europese politiek. Die status heeft hij echter kunnen bereiken dankzij tien jaar gedoogbeleid van zijn collega-premiers in de Europese Raad. Tien jaar lang hebben de andere regeringsleiders weggekeken, terwijl Orbáns regering de democratie en rechtsstaat afpakte van de Hongaren. Dat gedoogbeleid komt als een boemerang terug in het gezicht van de 25 lidstaten die nu een financieel pakket mét rechtsstaatstoets willen aannemen.

Orbáns kliek

Er zijn vele miljarden gemoeid met dit pakket en de grootste ontvangers van deze investeringen zijn, jawel, Polen en Hongarije. Wat de Hongaarse regering bezielt om de eigen mensen, ondernemers en infrastructuur een miljardeninvestering te ontzeggen, is werkelijk niet uit te leggen zonder de persoonlijke belangen van Orbán, diens familie en diens politieke vrienden in ogenschouw te nemen.

Die kliek ziet namelijk een bedreiging in een mechanisme dat het mogelijk maakt EU-subsidies op te schorten wanneer de rechtsstaat in het geding is. Zodra dit mechanisme in werking treedt, worden Europese subsidies niet meer aan de nationale regering uitgekeerd, maar direct aan bedrijven en maatschappelijke organisaties. Zonder deze verzekeringspolis zouden we jaar in, jaar uit blanco cheques uitschrijven met geld van de Europese belastingbetalers. Het is volkomen logisch dat we dit niet doen. Toch zijn veel EU-regeringsleiders die mening niet vanzelfsprekend toegedaan.

Afgelopen zomer nog gaf de Nederlandse minister-president Rutte aan dat hij bescherming van democratie en rechtsstaat heel belangrijk vond. Het was echter niet zó belangrijk dat Nederland een veto inzette toen die bescherming niet in het eerste begrotingsvoorstel kwam. Nederland was vooral geïnteresseerd in een hogere korting op de EU-afdracht. Geld boven waarden, dus. Ook Duitsland maakt herhaaldelijk die keuze, wanneer het de belangen van zijn auto-industrie in Hongarije laat prevaleren boven respect voor de rechtsstaat. De Duitse bondskanselier Merkel is bovendien een christen-democratische partijgenoot van Viktor Orbán, op wie ze regelmatig kan rekenen.

Europees Parlement

In het Europees Parlement spelen veto’s geen rol. Het waren dan ook niet de EU-lidstaten, maar de leden van het Europees Parlement die het genoemde beschermingsmechanisme hebben afdwongen. Enerzijds met oog op de democratische rechten van de Hongaarse en Poolse EU-burgers. Anderzijds met oog op de wensen van Nederlandse en Duitse belastingbetalers, die er niet veel voor voelen om een corrupt en autocratisch regime in Hongarije of Polen te subsidiëren.

Nu is het zaak om de ogen op de bal te houden. De regeringen van Polen en Hongarije houden de poot stijf en buiten hun veto maximaal uit. Het Europees Parlement houdt echter ook voet bij stuk. Zoals meestal in Europa komt er vroeg of laat een oplossing uit de bus, maar deze situatie maakt duidelijk dat de vetocratie afgeschaft moet worden. Veto’s leveren eigenlijk niets op voor gewone Europeanen. In deze casus worden ze zelfs schaamteloos ingezet voor corruptie en chantage.

Het beste alternatief is een volwaardige parlementaire democratie. Europa is toe aan een stelsel waarin wordt gezocht naar breed, democratisch draagvlak in plaats van een koehandel die toestaat dat nationale of zelfs persoonlijke belangen het gezamenlijke belang bedreigen.

Sophie in ’t Veld is Europarlementariër voor D66.

Meer over