Opinie

Opinie: Of moeten we maar helemaal stoppen met adoptie?

Na een adoptiestop van een jaar worden adopties uit het buitenland binnenkort hervat, onder striktere voorwaarden. Maar was helemaal stoppen met interlandelijke adopties niet verstandiger geweest?

Mirjam Schottelndreier
Een moeder met haar geadopteerde dochter aan zee bij Castricum. Beeld ANP / Sabine Joosten
Een moeder met haar geadopteerde dochter aan zee bij Castricum.Beeld ANP / Sabine Joosten

Vorige week kwam minister Franc Weerwind voor Rechtsbescherming met een voorstel hoe verder te gaan met het eerder fel door de commissie-Joustra bekritiseerde interlandelijke adoptiesysteem, waarop toenmalig minister Dekker prompt alle adopties opschortte.

De ‘polderoplossing’ die nu voorligt, is dat adoptie doorgaat, maar dat vier bemiddelingsbureaus worden teruggebracht tot één stichting waarop de overheid scherper toezicht kan houden. Weerwind zelf vraagt zich af hoe de vereiste forse investering zich verhoudt tot het dalende aantal adopties, tot jaarlijks soms onder de honderd kinderen. De vraag is: is helemaal stoppen niet verstandiger?

Inez Teurlings, namens de Stichting Interlandelijk Geadopteerden (SIG) en zelf geadopteerd:

‘Onder de streep is er altijd een kosten-batenanalyse, maar de principiële en morele keuze is of er aan kinderbescherming een prijskaartje mag hangen? Nee, wij vinden van niet. Je moet te allen tijde een adoptiesysteem overeind houden omdat er altijd ouders zijn die geen ouder willen, kunnen of mogen zijn. En een kind in een tehuis heeft geen toekomst, daarover is de wetenschap helder.

‘Als ik zelf destijds niet uit een tehuis in Bangladesh was gehaald, had ik geen familie en geen kansen gehad; nu heb ik wel familie, zelfs een kind, en volop kansen. En zo positief denkt blijkens CBS-onderzoek 70 procent van de in Nederland vanuit het buitenland geadopteerden erover. Velen zijn heel goed terechtgekomen. Stop met het rooskleurige Spoorloos-beeld met rootsreizen, waar adoptiekinderen hun biologische ouders in de armen vallen: dat is niet de hele werkelijkheid, er zijn soms geen ouders of de situatie in het thuisland is dramatisch. En een vrouw die haar kind afstaat, She decides, heeft ook recht op een goed adoptiesysteem. Daarbij: wij vinden niet dat kinderen moeten opdraaien voor corruptie en fouten die in het verleden in het adoptiesysteem zijn gemaakt.’

Pien Bos, universitair docent aan de Universiteit voor Humanistiek en gepromoveerd op onderzoek waarin het perspectief van de biologische afstandsouder centraal staat:

‘Zet een punt achter het adoptiesysteem, dat is mijn mening, luid en duidelijk. Het perspectief van de biologische ouders, vaak een alleenstaande moeder, wordt zelden gehoord, maar zo'n moeder lijdt haar hele leven onder een ‘morele wond’: ze is dader en slachtoffer tegelijk. Omdat ze haar kind heeft afgestaan, vaak in paniek en onder morele druk van de omgeving zoals vaak gebeurt in India, en tegelijk slachtoffer, omdat ze altijd zorgen zal hebben over haar kind en over haar op jonge leeftijd genomen besluit.

‘Denk je toch eens in dat je hier een kind uit een tehuis onderbrengt bij rijke ouders in Ethiopië? En let wel, in kindertehuizen zitten vaak geen wezen, maar hebben de kinderen wel een ouder of familie. Help mensen met de opvoeding van kinderen in de regio. Ons adoptiesysteem blijft perverse prikkels houden, zoals geld verdienen aan kinderen, en wordt altijd gekenmerkt door scheve machtsverhoudingen. Zelfs al gebeuren adopties volgens de juridische voorschriften en zijn ze volkomen legaal, op de onzichtbare processen heb je als overheid geen zicht of controle. Je snijdt tussen ouders en kind de familierechterlijke band door, en dat is onomkeerbaar.’

Sander Vlek is voorzitter van de Landelijke vereniging van Adoptieouders (LAVA):

‘Het huidige adoptiesysteem duur en fraudegevoelig en daarom afschaffen? Juist op dat deel van het rapport van de Commissie-Joustra is veel kritiek, mede omdat Justitie zelf heeft aangegeven geen misstanden te hebben gezien sinds 2008. De commissie heeft geen adoptiedossiers bekeken. Het adoptiesysteem werkt dus al minstens veertien jaar zorgvuldig. Dat buiten het systeem risico’s op kinderhandel liggen, dat klopt.

‘Het beeld van naïeve ouders die even een kind in het buitenland halen is zo ver bezijden de waarheid. Dit zijn zeer intensieve trajecten waarbij de kosten grotendeels voor de ouders zelf zijn. Van de 7 miljoen euro die, zo is berekend, met de adoptie van 175 kinderen was gemoeid, is 4 miljoen door ouders zelf betaald. Pleegouders krijgen een pleegvergoeding, adoptieouders niets. Adoptieouders bieden zorg afgestemd op de behoefte van het individuele kind en als dat extra hulp nodig heeft, schakelen adoptieouders professionele hulp in. In de herkomstlanden krijgen kinderen deze mogelijkheden niet.

‘Adoptie is primair een kinderbeschermingsmaatregel volgens internationale verdragen die wij als land hebben onderschreven. Daarbij past geen prijs. En waarom mag geld niet naar kinderen die zonder adoptie geen toekomst hebben, en wel – via de zorgverzekering – naar dure vruchtbaarheidsbehandelingen voor kinderen die er nog niet zijn?”

Kinderombudsvrouw Margrite Kalverboer laat in een schriftelijke reactie op de adoptiestop-vraag weten:

‘Nederland wil in individuele, zeer uitzonderlijke gevallen interlandelijke adoptie weer mogelijk maken. Dit als er in het land van herkomst echt geen passend alternatief is en het goed is voor de ontwikkeling van het kind. De minister heeft de zware verantwoordelijkheid te borgen dat het belang van het kind bij interlandelijke adopties daadwerkelijk het voornaamste belang is en procedures zorgvuldig verlopen. De Kinderombudsman ziet dat de minister door het inrichten van een publiekrechtelijk systeem deze verantwoordelijkheid neemt.’

Emeritus-hoogleraar René Hoksbergen, al sinds de jaren zeventig betrokken bij interlandelijke adoptie:

‘Zelfs al zou ik het vinden, stop met adopteren, dan nog ben ik daar te liberaal voor. Je kunt als samenleving een fenomeen dat al sinds de jaren zestig bestaat niet na één, en veel te laat, onderzoek naar misstanden zomaar opheffen. Bovendien vind ik de voorliggende plannen met meer regie voor de overheid en een expertisecentrum, waar de 40 duizend kinderen die sindsdien zijn geadopteerd met hun vragen terechtkunnen, echt een verbetering.

‘Maar nog belangrijker om door te gaan is dat er altijd op de wereld een paar kinderen blijven voor wie adoptie de enige levenskans is. Denk aan albinokinderen in sommige delen van Afrika. Dus ik ben niet voor het over de wereld slepen van kinderen, maar soms is het een kwestie van levensbelang, en dat gaat boven alles.’

Meer over