opinie

Opinie: Nieuwe regeling statiegeld gaat niet ver genoeg

Nu al ontduiken bedrijven de nieuwe wet voor statiegeld, die per 1 juli ingaat. Om de milieudoelen te halen moet die wet daarom aangepast worden.

Verzamelde petflessen worden vermalen tot een grondstof voor nieuwe producten.  Beeld ANP
Verzamelde petflessen worden vermalen tot een grondstof voor nieuwe producten.Beeld ANP

Vanaf 1 juli kun je kleine plastic flesjes inleveren voor 15 cent statiegeld. De milieubeweging heeft deze slag definitief gewonnen in een strijd die meer dan twintig jaar heeft geduurd. Dat is fantastisch nieuws, want statiegeld is een wondermiddel in de strijd tegen zwerfafval.

In Noorwegen en Duitsland worden dankzij statiegeldsystemen bijna alle gebruikte flessen weer netjes ingeleverd. Reken maar uit wat dat zou betekenen voor Nederland, waar volgens de overheid elk jaar 50- tot 100 miljoen flesjes op straat en in de natuur belanden.

Helaas wordt de nieuwe statiegeldregeling al ontdoken nog voordat ze van kracht is.

Twintig jaar strijd

De supermarkten en frisdrankproducenten hebben de invoering van statiegeld jarenlang tegen weten te houden. Er werden alternatieve plannen gepresenteerd die voor vertraging zorgden, er werd gesjoemeld met rapporten en ambtenaren van Infrastructuur en Waterstaat bleken zelfs beïnvloedbaar.

De ommekeer kwam in 2015 toen de industrie statiegeld op grote petflessen wilde afschaffen. Dat besluit werd op het nippertje uitgesteld en de discussie over de afschaffing van statiegeld (op grote petflessen) werd in plaats daarvan verlegd naar de uitbreiding van statiegeld op kleine petflessen en vervolgens ook op blikjes. Per 1 januari 2023 komt er ook statiegeld op blikjes, eveneens 15 cent.

Statiegeld ontwijken

Helaas zitten er mazen in het inleversysteem. Een lobby vanuit het bedrijfsleven heeft ervoor gezorgd dat er op sappen en zuivel geen statiegeld wordt geheven. Alternatieve verpakkingen zoals knijpzakjes en drinkpakjes zijn ook uitgezonderd, terwijl deze verpakkingen gedeeltelijk uit plastic bestaan.

In een gezamenlijk ingediende ‘Zienswijze conceptregelgeving statiegeld’ waarschuwden milieuorganisaties twee jaar geleden al om geen uitzonderingen te maken. Gevreesd werd dat producenten zouden overstappen op alternatieve drankverpakkingen om statiegeld te ontlopen. Het positieve effect van statiegeld op het terugdringen van zwerfafval en het verkleinen van het probleem van de plasticsoep gaat zo verloren.

Dit is precies wat we nu zien. Ten minste twee bedrijven – Earth Water en Bar-le-Duc – hebben onlangs plastic flesjes met water vervangen voor een drinkpakje. Hierin volgen zij het voorbeeld van Unilever dat via het merk B-Better met veel duurzame grootspraak (smaak)water verkoopt in drinkpakjes zonder statiegeld. Dat is problematisch, want drinkkartons worden regelmatig aangetroffen in zwerfafval. Bovendien zijn ze moeilijk te recyclen omdat ze uit verschillende verkleefde materialen bestaan (papier, plastic en aluminium).

Niet ver genoeg

In Duitsland was dergelijk ontwijkingsgedrag vorig jaar aanleiding om de regelgeving aan te scherpen. Sindsdien vallen sappen en zuivel daar ook onder statiegeld. Wij roepen het (nieuwe) kabinet op het Duitse voorbeeld te volgen. Zorg dat ook alternatieve drankverpakkingen zoals drinkkartons onder een statiegeldregeling vallen. Zo kunnen bedrijven statiegeld niet ontduiken en bereiken we dat zoveel mogelijk verpakkingen zo goed mogelijk worden gerecycled.

De slag om de kleine plastic flesjes is weliswaar gewonnen, maar de slag om het milieu voorlopig nog lang niet.

Jurjen de Waal is campagneleider Zwerfafval, Plastic Soup Foundation.

Meer over