Opinie

Opinie: Nederland is medeplichtig aan dood van duizenden vluchtelingen op zee

Het Europese grensagentschap Frontex redt geen vluchtelingen meer, maar stuurt hun bootjes terug naar Libië, waar ze onder vreselijke omstandigheden gevangen zitten. Het is tijd om de Nederlandse steun aan dit beleid op te zeggen.

Libische kustwacht op weg naar een boot met migranten, in de Middellandse Zee. Beeld AFP
Libische kustwacht op weg naar een boot met migranten, in de Middellandse Zee.Beeld AFP

Liever tien op de bodem van de zee dan één aan land. Zes jaar na de vluchtelingencrisis is dat de stand van zaken aan de Europese grens. Kreten van mensen in verdrinkingsnood worden door Europese kustwachten genegeerd. Reddingsboten liggen aan de ketting, de bemanning wordt strafrechtelijk vervolgd. Wie via de landsgrenzen probeert de Europese Unie te bereiken, ­bevindt zich ook in levensgevaar: Griekse en Kroatische grenswachten schieten met scherp en gebruiken excessief geweld om mensen tegen te houden.

Nog liever dan op de bodem van de zee ziet de EU dat vluchtelingen en andere migranten worden teruggestuurd naar landen in de regio. Libië is zo’n grensland dat bereid is om voor grof geld bootjes op volle zee terug te slepen. In dat land woedt ook een burgeroorlog en mensenhandel tiert er welig. De Libische kustwacht krijgt van de EU geld, trainingen en dure boten om zoveel mogelijk mensen van de Middellandse Zee terug te brengen naar Libië. Daar gaat het linea recta van de haven naar detentiecentra, waar mensen voor onbepaalde tijd worden vastgehouden in omstandigheden die kamp Moria (Lesbos) op een vakantiepark doen lijken.

Marteling en slavernij

Tbc en schurft, ondervoeding, marteling, slavernij, seksueel misbruik en moord komen regelmatig voor. Kinderen worden er ook opgesloten, soms jarenlang. Mensenhandelaren zijn kind aan huis, ze komen er slaven kopen. Fabrice Leggeri, directeur van Frontex (het grensagentschap van de EU), gaf toe dat de omstandigheden weliswaar slecht zijn, maar in ieder geval te verkiezen boven de dood. Maar als op de Middellandse Zee de Libische kustwacht nadert, springen mensen van boord – ze verdrinken liever.

Frontex wisselde zijn reddingsboten vorig jaar in voor drones en helikopters. In de jaren daarvoor redde de organisatie tienduizenden mensen het leven. Wie in de buurt is van een schip in nood, is namelijk verplicht drenkelingen te redden. De opvarenden moeten vervolgens naar de dichtstbijzijnde veilige haven gebracht worden, en als veilig is Libië niet te kwalificeren. Frontex moest bootvluchtelingen dus naar Europa brengen, en dat was niet de bedoeling. Nu is Frontex alleen nog maar aanwezig in de lucht, om boten met vluchtelingen te spotten en de locatie door te geven aan de Libische kustwacht. Wel zo makkelijk.

Wat internationale media zeggen over Frontex

In mei kwam The Guardian met het nieuws dat zeker 2.000 migranten om het leven zijn gekomen door illegale ‘pushbacks’ van Europese lidstaten, ondersteund door Frontex. In de krant zegt voormalig adjunct-directeur Gil Arias Fernández dat het grensagentschap ‘een oogje dicht doet bij schendingen van mensenrechten.’

Het Duitse magazine Der Spiegel meldt dat in Frontex, dat over een miljardenbudget beschikt, een ‘angstcultuur’ heerst onder directeur Fabrice Leggeri. En dat er in het geheim wordt gecommuniceerd met de Libische grenspolitie, om posities van bootjes door te geven.

Er loopt ook een onderzoek naar Frontex door Europees antifraudebureau Olaf. Volgens het Franse Le Monde is dit niet de enige reden dat het Europees Parlement de financiën over 2019 niet heeft goedgekeurd. ‘Dat komt ook doordat veel vragen en kritische opmerkingen onbeantwoord blijven.’

Dit beleid is niet alleen Europees. Nederland strijdt al jaren voor nog harder, afschrikwekkender en dodelijker migratiebeleid. Met de financiering van Frontex, het regelen van de Turkije-deal en steun aan de Libië-deal, maar ook door te weigeren om mensen uit kampen en boten over te nemen. Medeplichtigheid aan onmenselijke leefomstandigheden in kampen, geweld door grenspolitie, marteling en slavernij in door de EU betaalde detentiecentra, dat alles neemt ook ónze overheid daarbij voor lief.

Toen de Europese Commissie een voorstel deed om een einde te maken aan het criminaliseren van reddingswerkers werd daartegen in de Tweede Kamer een motie ingediend door Forum voor Democratie: een meerderheid van onder andere andere VVD en CDA stemde voor. Het redden van mensenlevens moet volgens onze volksvertegenwoordigers worden verboden, want redden zou een aanzuigende werking hebben. Media besteedden er nauwelijks aandacht aan. Misschien omdat het zwarte en gekleurde mensen zijn, vaak moslim, arm en zonder de juiste papieren, wier levens op het spel staan?

Aanzuigende werking

Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat de aanwezigheid van reddingsboten geen aanzuigende werking heeft, maar wel tot minder doden leidt. Het criminaliseren van reddingswerkers is op geen enkele manier te verenigen met mensenrechtenverdragen. En toch zijn dood en verderf inmiddels volledig ingeburgerde beleidsmiddelen om irreguliere migratie tegen te gaan. Nederland is op oorlogspad en gebruikt de levenloze lichamen van verdronken mensen als vogelverschrikkers in de heilige strijd tegen migratie, opdat het aangespoelde lijk de potentiële gelukszoeker ontmoedigt.

Marteling, slavernij en moord zijn dus weer helemaal in. Onze regeringsleiders laten het vuile werk wel over aan de Libiërs – die oer-Hollandse VOC mentaliteit. Maar daarmee ontkomen we er niet aan dat de overheid met ons belastinggeld uit eigenbelang slavernij, marteling en dood – allemaal misdaden tegen de mensheid – financiert. We kunnen niet zeggen dat we het niet wisten.

Op zondag 20 juni, Wereldvluchtelingendag, worden door Stichting MiGreat met de actie ‘44.000 NAMEN’ duizenden gedenktekens neergezet op strand Scheveningen, als monument voor de mensen die sinds 1993 zijn overleden aan de Europese grens.

Roos Ykema is directeur van Stichting MiGreat.