OPINIE

Opinie: Met groene zones zijn landelijke lockdowns voorbij (want Europa als een zee van zones, dát is ons toekomstplan)

Een eind aan de covid-pandemie gaat in 2021 nog niet lukken, gelet op de varianten die er ontstaan en het vaccinatietempo. Er is een andere denkrichting nodig, bepleit een groep van wetenschappers.

Mensen worden getest op het coronavirus in een teststraat in Antwerpen. Beeld Hollandse Hoogte / AFP
Mensen worden getest op het coronavirus in een teststraat in Antwerpen.Beeld Hollandse Hoogte / AFP

Vaccinatie speelt een cruciale rol bij de uitweg uit de pandemie. Maar de hoop op groepsimmuniteit in Europa tegen het eind van de zomer is aan het vervliegen, nu blijkt dat het toedienen van de vaccins erg moeizaam verloopt. Daar komt het waarschuwingssignaal van de nieuwe varianten uit Brazilië, het Verenigd Koninkrijk en Zuid-Afrika nog bij: misschien bieden de vaccins wel minder bescherming dan we denken. Bovendien laat de geschiedenis zien dat alléén vaccinatie niet voldoende is om een virus onder controle te krijgen. Daarvoor zijn gezamenlijke inspanningen en een combinatie van maatregelen op het gebied van de volksgezondheid nodig.

Een mondiaal einde aan de covid-19-pandemie in 2021 lijkt onwaarschijnlijk, zo niet onmogelijk. Om de cycli van lockdowns van vorig jaar en dit jaar te vermijden, moet de verspreiding van het virus zo snel mogelijk worden afgeremd en moeten we kiezen voor duurzaam herstel. De Europese strategie dient de focus fors te verleggen van langdurige en nationale lockdowns — vanwege het hoge aantal niet-traceerbare besmettingen en hoge sterftecijfers — naar het onder controle brengen van het virus.

Daarom roepen we politici en het grote publiek op om gezamenlijk in te zetten op een Europese uitroeiingstrategie die op drie pijlers berust: vaccinatie, groene zones, en strategieën voor testen, traceren en isoleren. Het is belangrijk dat dit gepaard gaat met heldere, samenhangende en transparante communicatie. Wij maken deel uit van een groep van internationale wetenschappers, van epidemiologen, virologen en wiskundigen tot politieke wetenschappers en economen die deze strategie steunen. Sommigen van ons hebben daartoe onlangs nog een oproep gedaan in The Lancet. Ook is er de groep Duitse wetenschappers achter No Covid, die bezig is met het ontwikkelen van instrumenten om van de uitroeiing een succes te maken.

Het onder controle brengen van het virus in heel Europa lijkt een bijna onmogelijke opgave, maar het kan lukken als we op het gebied van de volksgezondheid maatregelen treffen en maatstaven aanleggen die gericht zijn op het instellen en vervolgens beschermen van ‘groene zones’. Hoe kleiner die zones zijn en hoe minder mobiliteit er tussen deze plaatsvindt, hoe sneller de uitgang kan worden bereikt zonder dat het hele land eronder lijdt. Aangezien het instellen van zones politiek en sociaal aanvaardbaar moet zijn en ter plekke moet kunnen worden gehandhaafd, moet elk land zijn eigen pragmatische keuzes maken. Italië zou bijvoorbeeld kunnen kiezen voor regio’s, Duitsland voor Landkreise of Länder, terwijl een klein land als Litouwen ervoor kan kiezen om als één zone te worden beschouwd. Nog fijnmaziger zouden individuele steden zones kunnen zijn, als dat haalbaar is.

Een zone geldt als groen wanneer de bron van iedere besmetting bekend is, zodat door middel van testen, traceren en isoleren de verdere ongecontroleerde verspreiding van de enkele overgebleven besmettingen kan worden voorkomen. Groene zones kunnen dan geleidelijk weer overgaan tot het normale leven: scholen, restaurants, toeristische en andere bedrijven kunnen dan weer volledig opengaan en reizigers kunnen zich ongehinderd verplaatsen binnen en tussen groene zones. Als een groene zone eenmaal is ingesteld, verschuift de prioriteit van contact indammende maatregelen naar voorkomen dat het virus opnieuw binnenkomt, door middel van reisvoorschriften en testen en door bereid te zijn om snelle, besluitvaardige en gerichte inperkingsmaatregelen te nemen tegen plaatselijk oplaaiende besmettingen. Reizigers vanuit niet-groene zones moeten dan bij aankomst een negatief testresultaat kunnen overleggen en in quarantaine gaan. Bovendien moet er een effectief test-en-traceersysteem zijn voor noodzakelijke reizen, voornamelijk gericht op transitlocaties, ontmoetingspunten en andere plekken waar veel mensen samenkomen.

Is het de moeite waard om een groene zone te worden? Jazeker. Zowel economisch als maatschappelijk wegen de voordelen van het verlost worden van de verlamming van de pandemie zonder meer op tegen de kosten op korte termijn. Gezondheidszorg en economische voorspoed zijn niet strijdig met elkaar, maar doelen die elkaar aanvullen. Bovendien zal het perspectief van een veilige terugkeer naar ‘normaal’ tegenwicht bieden aan de toenemende vermoeidheid onder de bevolking en de motivatie en mondigheid in plaatselijke gemeenschappen bevorderen.

Hoewel dit met de huidige hoge niveaus van besmetting door heel Europa bijna onbereikbaar lijkt, herinneren we eraan dat in de afgelopen zomer veel regio’s groene zones waren dankzij strikte, gelijktijdige lockdowns. Buiten Europa is gebleken dat een vastberaden aanpak om covid-19 te elimineren succes had, met name in China, Zuid-Korea, Taiwan, Vietnam, Australië en Nieuw-Zeeland. Hoe meer groene zones er worden ingesteld, hoe meer de medische en financiële steun zich op rode zones kan richten om die ook zo snel mogelijk groen te maken.

De langetermijnvisie is die van Europa als een zee van groene zones waarin zich nog maar enkele, kortdurende uitbraken in individuele rode eilanden voordoen, die kunnen worden aangepakt met plaatselijke in plaats van landelijke maatregelen.

Streven naar groene zones biedt een heldere route naar een uitgang uit de pandemie, met zo min mogelijk schade. Europa moet deze kans om verder te bouwen aan zijn kracht en eenheid niet voorbij laten gaan. Een gecoördineerde aanpak zou het effectiefst zijn bij de bestrijding van het virus, zonder dat daarvoor eenzijdig grenzen hoeven te worden gesloten. Europese beleidsmakers tonen zich steeds meer bereid de obstakels van de bureaucratie en de politiek te overwinnen en de uitdaging van het virus het hoofd te bieden. Als wetenschappers roepen wij onze leiders en medeburgers op: zet u volledig in voor het uitroeien van covid-19 en breng ons naar een blijvend groene zone waarin het leven weer op een veilige manier normaal kan worden.

Vertaling: Leo Reijnen

Pauline Beato, Hoogleraar Economie, bestuurslid, Barcelona Graduate School of Economics, Spanje

François Bricaire, Hoogleraar Infectieziekten, Sorbonne Universiteit, Lid van de Académie de Médecine, Frankrijk

Melanie Brinkmann, Hoogleraar Virologie, Technische Universiteit Braunschweig en Helmholtz Centrum voor Infectieonderzoek, Duitsland

Antoine Flahault, Directeur van het Instituut voor Wereldgezondheid, Zwitserland

Giulia Giordano, Systeem- en Beheers-theoreticus, Universiteit van Trento, Italië

Mélanie Heard, Verantwoordelijke Volksgezondheidszorg, Terra Nova, Frankrijk

Karine Lacombe Hoogleraar Infectiezieketen, Sorbonne Universiteit, Frankrijk

Jose Luis Jiménez, Hoogleraar Chemie, Onderzoeker bij CIRES aan de Universiteit van Colorado in Boulder, USA

Jeffrey V Lazarus, Onderzoeker/docent, Barcelona Instituut voor Wereldgezondheid (ISGlobal), Spanje

Gianluca Manzo, Hoofddocent Sociologie, CNRS, Frankrijk

Jose M Martin-Moreno, Hoogleraar Preventieve Geneeskunde & INCLIVA, Universiteit van Valencia, Spain

Maximilian Mayer, Junior-Hoogleraar Internationale Betrekkingen en Mondiale Technologische Politiek, Universiteit van Bonn, Duitsland

Michael Meyer-Hermann, Hoogleraar, Hoofd van de Afdeling Systeemimmunologie, Helmholtz Centrum voor Infectieonderzoek, Duitsland

Miquel Oliu-Barton, Hoofddocent Wiskunde, Paris-Dauphine Universiteit, Frankrijk

Matjaz Perc, Hoogleraar Natuurkunde aan de Universiteit van Maribor, Lid van de Academia Europaea, Slovenië

Cécile Philippe, Econoom, Voorzitter van het Economisch Instituut Molinari, Frankrijk

Bary Pradelski, Hoofddocent Economie, CNRS, Frankrijk

Toni Roldan, Econoom, Directeur van het Centrum voor Economisch Beleid Esade EcPol, Spanje

Barbara Serrano, Socioloog, medeoprichter van Du Côté de la Science, Frankrijk

Devi Sridhar, Hoogleraar Mondiale Volksgezondheid, Universiteit van Edinburgh, VK

Samantha Vanderslott, Onderzoeker/Docent, Oxford Vaccin Group - Universiteit van Oxford, VK

Dr. Marco Vergano, Anesthesioloog, voorzitter van Sectie Ethiek van het Italiaanse College van Anesthesie en Intensive Care (SIAARTI), Italië

Guntram Wolff, Econoom, Directeur van het Bruegel Instituut, België

Voor de volledige lijst van ondertekenaars, zie: http://www.zerocovid-greenzone.eu/

Meer over