Opinie

Opinie: ‘Mensen praten liever over hun seksleven dan hun inkomen’

Het openbaar maken van inkomens is ook een oplossing om belastingontduiking door ondernemers te verminderen en helpt om loondiscriminatie te voorkomen.

Jonge autospotters op jacht naar supercars in 't Gooise Laren.  Beeld Joris van Gennip
Jonge autospotters op jacht naar supercars in 't Gooise Laren.Beeld Joris van Gennip

Weet u wat uw buren verdienen? In Finland, Noorwegen en Zweden weten ze dat wel. Daar kun je achter je computer de belastingaangiftes van je buren bestuderen. Zodoende komen de Noord-Europeanen er niet alleen achter wat het maandsalaris is van hun buurman is, maar ook hoeveel belasting de buurvrouw over haar erfenis betaalt.

Het openbaar maken van salarissen wordt vaak gezien als iets negatiefs. Mensen zouden jaloers zijn aangelegd en daarom minder gelukkig zijn wanneer ze weten dat anderen meer verdienen, ook al hebben ze zelf een hoog inkomen. Toch staan Finland, Noorwegen en Zweden al jaren in de top-10 gelukkigste landen ter wereld. Kennelijk is het publiceren van belastingaangiftes niet zo jaloersmakend dat het de Noord-Europeanen diepongelukkig maakt.

De vraag rijst of het wel zo erg is om te weten wat anderen verdienen. Is dat eigenlijk niet een voordeel? Er zijn immers nog steeds collega’s die hetzelfde werk doen maar niet gelijk betaald worden. Deze loondiscriminatie is ook de reden dat linkse partijen een wetsvoorstel indienden over gelijke beloningen. Hierdoor zouden bedrijven met meer dan 250 werknemers elke drie jaar een certificaat moeten halen om aan te tonen dat zij gelijk loon bieden. Het openbaar maken van de belastingaangiftes is daarmee een laagdrempelige manier om bij alle bedrijven loondiscriminatie op te sporen.

Fiscale voordelen

Een ander voordeel van inkomenstransparantie is dat het grote publiek kan zien hoeveel belasting er wordt geheven op inkomsten uit arbeid en kapitaal. Deze openheid is hard nodig. Vermogende Nederlanders genieten veel fiscale voordelen waar de gemiddelde burger geen weet van heeft.

U betaalt namelijk een vermogensbelasting in box 3 die niks te maken heeft met hoeveel dividend, rente of vermogenswinst u daadwerkelijk heeft ontvangen. Als u uw tweede huis verhuurt, hoeft u dus geen belasting te betalen over de huurinkomsten. Een ander voorbeeld zijn de lage successieheffingen. U betaalt dit jaar effectief nog geen 8 procent belasting wanneer u 100.000 euro van uw ouders erft. Tel uit uw winst!

Economen van links tot rechts pleiten er nu voor om die gunstige belastingmaatregelen aan banden te leggen. Helaas zijn er de afgelopen jaren in Den Haag geen substantiële belastinghervormingen doorgevoerd en weten kiezers weinig van belastingregels af. Om een maatschappelijk debat te creëren, moet iedereen toegang krijgen tot dezelfde informatie en zich zo bewust worden van de impact van onze belastingmaatregelen. Het publiceren van belastingaangiftes is hiervoor de oplossing.

Het openbaar maken van inkomens is ook een oplossing om belastingontduiking door ondernemers te verminderen, zo blijkt uit onderzoek in Noorwegen. Een aantal Noorse gemeentes publiceerde namelijk eerder dan andere gemeentes de belastingaangiftes op internet. In de gemeentes met de publicatie op internet was het opgegeven inkomen door ondernemers gemiddeld 3 procent hoger dan in gemeentes waar dit niet gepubliceerd was.

Broodnodig debat

Het maakt dus kennelijk uit voor het opgegeven inkomen of anderen de belastingaangiftes gemakkelijk kunnen inzien. De reden kan zijn dat ondernemers willen imponeren met hun inkomen en daarom zelfs harder werken. Aannemelijker is dat het voortkomt uit angst. De vrees als belastingfraudeur bestempeld te worden door kennissen en klanten die vermoeden dat het werkelijke inkomen hoger is dan opgegeven.

Lilianne Ploumen zei onlangs tijdens een interview over de loonkloof tussen mannen en vrouwen: ‘Nederlanders praten makkelijker over hun seksleven dan over hun inkomen.’ Wellicht hebben mensen het idee dat over het eerste meer valt op te scheppen dan over het laatste. Maar deze terughoudendheid is schadelijk voor onze maatschappij. Het bespreken en openbaar maken van de belastingaangiftes helpt om loondiscriminatie te voorkomen en geeft meer inzicht in hoe ons belastingstelsel echt werkt.

Dit inzicht stimuleert niet alleen een broodnodig maatschappelijk debat over eerlijkere en efficiëntere belastingheffing, het leidt ook nog eens tot minder belastingontduiking. En dan kan iedereen zeggen: ‘Kijk mij eens belasting betalen!’

Anne Kingma studeerde ­macro-economie op de UvA en politieke theorieën aan de London School of Economics.

Meer over