opinie

Opinie: Lijsttrekkers hadden in hun debatten meer oog voor Europa moeten hebben

De geestige hashtag #EUolifant slaat aan op sociale media. Hiermee wordt het gebrek aan Europese vragen in de nationale verkiezingscampagne aan de kaak gesteld. Ludiek, maar het probleem zit dieper, betoogt Mendeltje van Keulen.

Geert Wilders (PVV) en Sigrid Kaag (D66) tijdens een verkiezingsdebat van de NOS.  Ook hier weinig aandacht voor Europa. Beeld ANP
Geert Wilders (PVV) en Sigrid Kaag (D66) tijdens een verkiezingsdebat van de NOS. Ook hier weinig aandacht voor Europa.Beeld ANP

De #EUolifant mag bij zijn introductie een dag trending topic op Twitter zijn geweest, zelfs in mijn werkomgeving van meer dan gemiddeld politiek geïnteresseerde Nederlanders moet ik uitleggen wat ermee wordt bedoeld. Ook EU-watchers zitten in een bubbel. En dan nog: slechts een miljoen Nederlanders slijpt zijn mening via Twitter. Dat is weliswaar twee keer meer dan de oplage van De Telegraaf, maar de helft van het aantal kijkers naar het grote RTL-debat in de aanloop naar de verkiezingen van vandaag.

Dat roept vragen op bij de in kringen van bezorgde academici gedeelde oproep met de pakkende leuze #EUOlifant: Nederlandse politici hadden meer aandacht aan de EU moeten geven in hun verkiezingsdebatten. Helaas, net zomin als in de opvoeding, werkt harder roepen niet in structurele gedragsbeïnvloeding.

Perverse prikkels

Al in 2007 schreef de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) hoe het gebrekkige Europadebat in de Nederlandse politiek wordt veroorzaakt door ‘perverse prikkels’. Nationale en lokale politici praten weinig over de EU, omdat journalisten hen zelden bevragen over hun standpunt in actuele Brusselse dossiers. Ook veel politieke partijen en maatschappelijke organisaties laten kansen liggen.

De uitdaging ligt dus aan de vraagkant. Want dagelijks aanbod van vers EU-nieuws is er genoeg. Wat vindt Wopke Hoekstra van de Brusselse perikelen rond EVP-fractiegenoot Orbán? Waarom kwam de Kamer terug van verkiezingsreces voor de EU-begroting? En had de EU wel of geen eigen investeringsverdrag met China moeten sluiten? Wat vindt u: moet uw gemeente wachten op subsidies, nu het kabinet de EU-deadline voor hervormingsplannen (30 april) naast zich neerlegt?

Hierover las en hoorde u inderdaad weinig in de recente verkiezingsdebatten. Want ook kwaliteitsmedia leggen niet altijd de relatie tussen hun EU-correspondent en de nieuwsgaring over debatten aan het Binnenhof. Het Haagse debat, parlementair journalisten en de stemwijzer hielden het, als het over de EU ging, bij zwart-wit keuzes. Al dan geen Nexit, meer of minder EU-contributie betalen? Karikaturen die verbleken bij de dagelijkse puzzels dilemma’s in de Europese politiek – die daar door nationale politici worden gemaakt.

Vicieuze cirkel

Die agenderende en controlerende functie ligt niet alleen bij de media. Ook maatschappelijke belangenorganisaties spelen een rol: het mkb, de ANWB, Natuurmonumenten, de Vereniging Eigen Huis, universiteiten, woningbouwcorporaties. Alle stof tot politieke controverse ten spijt: de Kamer ontvangt over deze vragen nauwelijks lobbybrieven en de publieke tribune blijft leeg. Nederlandse belangenorganisaties verkiezen de Brusselse kanalen desgevraagd boven beïnvloeding van het Europadebat in de Tweede Kamer. De reden: dat debat is te eenzijdig en ongenuanceerd. Inderdaad: een vicieuze cirkel.

Olifanten maken op het eerste gezicht wat onzeker. Als je een slurf ziet binnenwaaien, weet je niet wat er achteraan komt. Dat is een herkenbaar beeld van Europees beleid. Het begint klein, maar wat volgt is groter dan verwacht. Een olifant ontlokt op de onvoorbereide kijker een schrikreactie. Het enige wat daarvoor helpt, is vaker kijken, meer zien, en over dat beeld praten en van mening verschillen. Laat de EU daar nu net een hele conferentie voor hebben opgetuigd. Het zou mooi zijn als vele Nederlanders zich via het ‘normale’ maatschappelijke debat gaan roeren in de Conferentie over de Toekomst van Europa.

Mendeltje van Keulen is lector ‘Changing role of Europe ‘aan De Haagse Hogeschool en oud-griffier Europese Zaken bij de Tweede Kamer.

Meer over