OpinieVerkiezingen VS

Opinie: Kanye West wordt misschien geen president, maar bereikt evangelisch Amerika als geen ander

Of Biden en Trump iets te vrezen hebben van outsider West? De artiest boort een nieuw publiek aan, constateren Thomas Tubbs, masterstudent aan de Faculteit religie en theologie van de Vrije Universiteit te Amsterdam en Johan Roeland, hoofddocent. 

Kanye West spreekt in North Charleston, op 19 juli, zijn eerste campagnerally voor het presidentschap. Beeld Reuters

De wereldberoemde Amerikaanse hip-hopartiest Kanye West stelt zich kandidaat voor de presidentsverkiezingen in de VS. In zijn eerste campagnebijeenkomst besprak hij twee voor conservatieve Amerikaanse christenen zeer bekende thema’s: porno en abortus. In Kanye West komen populaire cultuur, religie en politiek samen. De kans dat Kanye West ooit president wordt is klein, maar zijn invloed op de politiek kan groot zijn.

Als iemand in de entertainmentindustrie tot verdeeldheid leidt, is het Kanye West. Zijn albums worden goed ontvangen en leiden tot groot commercieel succes, ondanks – of wellicht dankzij – zijn grillige en provocerende gedrag door de jaren heen. Van het onderbreken van Taylor Swift tijdens de MTV Video Music Awards tot aan zijn steun aan Donald Trump: Kanye is altijd controversieel, en misschien juist daarom beroemd. Hij en zijn vrouw Kim Kardashian genieten van een flink aantal volgers op sociale media en zijn op dit moment twee van de meest invloedrijke figuren in de populaire cultuur.

West gaf al eerder aan een gooi naar het presidentschap te willen doen. Vorige week was zijn eerste campagnebijeenkomst, in South Carolina. Kanye kreeg veel kritiek op zijn optreden: zijn speech zou onsamenhangend en associatief zijn. Kim Kardashian nam het enkele dagen later voor hem op: Kayne heeft een bipolaire stoornis, wat zijn onsamenhangende optreden zou verklaren.

Evangelicals

Of Kanye echt president wil worden, is onduidelijk; wellicht was het niet meer dan een publiciteitsstunt voor een album dat eerdaags verschijnt. Wat wel duidelijk wordt, is dat de populaire artiest een voorliefde heeft voor een conservatief christendom, al was het maar omdat hij zich tijdens de bijeenkomst uitsprak over abortus en porno, twee kernthema’s van Amerikaanse evangelicals.

Kanyes verhouding tot christelijk Amerika is opmerkelijk, zeker gezien de, laten we zeggen, ambivalentie met betrekking tot het christendom in zijn eerdere werk. Maar hij lijkt veranderd. Vorig jaar haalde Kanye de krantenkoppen toen hij aankondigde een gospelartiest te worden en zijn oude muziek nooit meer uit te voeren, althans niet met de oorspronkelijke teksten. In oktober 2019 verscheen Jesus is King, een kort gospelalbum. Alhoewel het album lauwe recensies ontving van seculiere critici, gaven evangelische christelijke leiders hun steun aan het album en Kanyes nieuw gevonden geloof.

Het omarmen van het christendom, hoewel verrassend voor sommigen, past in zijn modus operandi. Ook voordat Jesus is King het licht zag, ritualiseerde West zijn optredens, onder andere in zijn Sunday Services, waarin hij zijn muziek omzette in worship, zich ontpopte als spiritueel leider en op die manier een ‘kerk’ oprichtte, voornamelijk bezocht door beroemde collega’s. Met deze kerk ontwikkelde West zich tot een religieuze performer. Kerst 2019 verscheen het album Jesus is Born van het Sunday Service Choir, de gospelgroep onder leiding van Kanye, die de worship verzorgt van de Sunday Services.

Soms krijgt Kanyes spiritueel leiderschap messiaanse trekken: in zijn performance zijn verwijzingen naar Jezus nooit ver weg (de beroemde cover van Rolling Stone waarop Kanye staat afgebeeld met een doornenkroon), en het door hem bedachte alter-ego ‘Yeezus’ gaf fans aanleiding tot het in het leven roepen van een cult genaamd Yeezianity. Mogelijk speelt Kanyes bipolariteit hierin een rol: het is bekend dat mensen in het bipolaire spectrum ontvankelijk zijn voor religieuze ervaringen en wanen.

Het messias-complex van Kanye gaat Amerikaanse evangelicals duidelijk te ver, maar hij wordt door hen wel degelijk in de armen gesloten.

Na zijn bekering in 2019 sloot Kanye een onwaarschijnlijke vriendschap met Joel Osteen, de bekende senior pastor van Lakewood, een megakerk in Houston die wekelijks meer dan 50 duizend bezoekers ontvangt. Osteen wordt vaak verweten het ‘welvaartsevangelie’ (‘prosperity gospel’) te prediken, een controversiële doctrine die stelt dat God gelovigen beloont met materiële rijkdom en succes. In zijn bestseller Your Best Life Now impliceert hij dat materieel succes het resultaat is van geloof alleen en niet van externe factoren – een gedachte die we ook bij Kanye aantreffen.

Sterk pact

Het is gemakkelijk om Kanye en Osteen als hypocriet te zien, omdat ze het geloof gebruiken voor financieel gewin en zelfpromotie. Problematischer is de invloed die de twee hebben – het pact dat de beroemde artiest en de religieuze leider hebben gesloten, vergroot hun invloed enorm. Onlangs waren Kanye en het Sunday Service Choir uitgenodigd voor ‘Awaken 2020’, een evenement georganiseerd door conservatieve evangelische leiders die bekend staan om hun sterke anti-lhbti-standpunten.

Hoewel Kanye niet sprak over lhbti-kwesties, bereikt hij met zijn optreden twee dingen: hij normaliseert een anti-lhbti-standpunt in de bredere populaire cultuur en tegelijkertijd populariseert hij de standpunten van conservatieve evangelicals. Mogelijk speelt zijn persoonlijke overtuiging daarbij een rol – maar mogelijk is het de commerciële artiest Kanye West die via de dikwijls lucratieve strategie van de controverse op zoek is naar een groter publiek. Het in de VS grote evangelicals-publiek is voor Kanye een interessante markt.

Wat Kanye onderscheidt van christelijke artiesten is zijn status in de seculiere populaire cultuur. En hoe absurd het ook klinkt, Kanye West heeft alles in zich om het nieuwe gezicht van het evangelische christendom in de VS te worden: zijn biografie voldoet aan het bekende narratief van de verloren zoon die tot inzicht komt en zich bekeert.

In Kanye komen de commerciële populaire cultuur en religie samen – twee grootmachten in de Amerikaanse samenleving. Kanye West zal niet de nieuwe president worden, maar iemand die in alles deze twee grootmachten belichaamt, kan wel een stempel drukken op de Amerikaanse verkiezingen.

Thomas Tubbs is masterstudent aan de Faculteit religie en theologie van de Vrije Universiteit te Amsterdam. Johan Roelandis daar hoofddocent.

Meer over de Amerikaanse Presidentsverkiezingen

Trump wilde een ‘groot feest’ in Florida, maar zegt Republikeinse conventie toch af wegens corona
De Amerikaanse president Trump heeft donderdag de ‘grote’ Republikeinse conventie die in augustus gepland stond in Jacksonville, Florida, geannuleerd. Hij doet dit vanwege de coronapandemie die nu in de zuidelijke staten van de VS oplaait.

Biden noemt Trump in felle aanval Amerika’s ‘eerste racistische president’
Niet George Washington of een andere president die slaven had, maar Donald Trump is ‘de eerste racist’ in het Witte Huis. Met deze felle aanval op Trump heeft Joe Biden een voorproefje gegeven hoe hij hem in de komende maanden zal bevechten in de presidentsstrijd.

Hoe word ik president van Amerika?
Op 3 november wordt duidelijk of Donald Trump president van Amerika blijft of dat het een andere kandidaat namens de Democraten lukt om hem van de troon te stoten. Hoe word je eigenlijk president van de Verenigde Staten? Dit is de weg die een nieuwe kandidaat moet afleggen.