Opinie

Opinie: Journalisten oppakken? Dat doen ze in Duitsland niet zo snel

De Haagse politie kan nog wel wat leren van van haar Duitse collega’s. Die hebben duidelijk meer respect voor de persvrijheid én het demonstratierecht.

De politie treedt op tegen klimaatactivisten van Extinction Rebellion in Den Haag. Beeld ANP
De politie treedt op tegen klimaatactivisten van Extinction Rebellion in Den Haag.Beeld ANP

Woensdag werden voor de tweede keer deze week journalisten aangehouden door de Haagse politie bij protesten van Extinction Rebellion. Maandag een Volkskrant-journalist, woensdag twee van het Algemeen Dagblad. In plaats van ze hun belangrijke journalistieke werk te laten doen, werden journalisten eerst gearresteerd en later pas vrijgelaten. Hoe anders gaat dat bij grootschalige klimaatprotesten in Duitsland.

Het morele besef ontbreekt kennelijk bij de Haagse politie dat je verslaggevers altijd hun werk moet laten doen. In het belang van de persvrijheid.

Zelf ben ik sinds 2016 bij tientallen klimaatprotesten aanwezig geweest in Nederland en ook in Duitsland bij grootschalige klimaatprotesten van klimaatbeweging Ende Gelände bij de bruinkoolmijnen. Vaak had ik de rol van mediawoordvoerder van klimaatbewegingen, en begeleidde in Duitsland bij de protesten met vele duizenden activisten en duizenden agenten ook wel Nederlandse journalisten van radio- en tv-programma’s.

Je zag dat de protocollen over de omgang met journalisten daar veel beter waren uitgelegd aan de eenheden van de massale politiemacht. Het komt over alsof de politie in Nederland eigenlijk te weinig ervaring heeft met grootschalige klimaatprotesten om het onderscheid te maken tussen de rol van een journalist en een activist.

Niet alleen de persvrijheid wordt ondermijnd door het ‘preventief’ arresteren van journalisten die zich mengen onder activisten en dan pas achteraf vaststellen of iemand ook werkelijk journalist is, maar ook het demonstratierecht. Zonder behoorlijke verslaggeving krijgt immers een kleiner deel van het publiek te horen over het maatschappelijk ongenoegen. Ook kunnen journalisten een pacificerende rol hebben in eventuele situaties van onnodig geweld, zowel van de zijde van politie als van actievoerders.

Nationale Ombudsman

Nu staat het Haagse politiekorps er al langer dan een decennium om bekend dat het demonstraties altijd beperkingen wil opleggen. Dat blijkt ook uit vele rapporten van de Nationale Ombudsman. Maar journalisten arresteren is een nieuwe ongewenste tendens, die hiervoor nog niet gebruikelijk was. En dat terwijl Extinction Rebellion juist bekendstaat om geweldloze protesten.

De agent die Volkskrant-journalist Mac van Dinther deze week arresteerde, zei zelfs tegen hem, nadat Van Dinther zich bekend had gemaakt als journalist: ‘Dat kan iedereen wel zeggen.’ Dat is weinig respectvol naar het steeds moeilijker wordende beroep van journalist.

Bij de klimaatprotesten in Duitsland wordt verslaggeving daarentegen juist breder gefaciliteerd: ook activisten die met camera’s en telefoons verslag doen van de demonstraties worden met rust gelaten.

Zo heb ik vaak dagenlang als activist via Twitter verslag gedaan bij meerdaagse protesten, en ondertussen telefonisch vragen van Nederlandse journalisten beantwoord. Zolang je niet zelf met een protestbord loopt en je niet met de actie bemoeit, houdt de Duitse politie je niet voor een actievoerder.

Ook als ik een Nederlandse journalist begeleidde en we door het actiegebied van tientallen vierkante kilometers reden en met een auto langs een politieblokkade kwamen, kon ik gewoon mee, als de journalist zijn perskaart toonde. De discussie die hier gevoerd werd als zou ‘een agent geen perskaart kunnen herkennen’, duidt op gebrek aan instructie. Want de Duitse politie kent de Nederlandse perskaart ook niet. Maar onderkent kennelijk wel beter het belang van persvrijheid.

Tumultueuze situaties

Alleen wanneer de politie begon met omsingelen van grote groepen voor arrestatie werd het onderscheid tussen professionele journalisten en activist-verslaggevers gemaakt. Dan werd wel gevraagd naar een perskaart en als je die niet had, kreeg de activist-verslaggever de gelegenheid te vertrekken: je werd niet gelijk gearresteerd. De journalist/fotograaf kon gewoon verder met haar of zijn werk, ook in tumultueuze situaties met vele arrestaties: verslag doen van een demonstratie, ongeacht of het een aangemelde demonstratie was, of een actie van burgerlijke ongehoorzaamheid.

De politie zou journalisten niet preventief moeten categoriseren als ‘potentieel activist’ en dus preventief arresteren. Dat ook het Openbaar Ministerie hiermee instemt, geeft te denken over zijn visie op demonstratierecht en journalistiek. Ook de Nederlandse politie kent acties waar journalisten ‘embedded’ mee gaan. Dat zijn dan ook niet opeens politieagenten, maar nog steeds journalisten. Dat geldt dus ook als ze zich onder activisten mengen. Laat ze met rust zodat ze hun werk kunnen doen, in het belang van de persvrijheid en van het demonstratierecht.

Egbert Born is klimaatactivist.

Meer over